Tagarchief: links

Merijn de Boer – De Saamhorigheidsgroep; een heerlijk boek!

Het woord ‘pageturner’ staat mij verschrikkelijk tegen, maar verzin daar maar eens een goed nederlands woord voor. Deze roman is er zo één, dus. Boeiend en spannend tot het eind. De strijd om de Frits’ Librisliteratuurprijs 2021 gaat voorlopig om de tweede plaats; de eerste plaats is bij mij nauwelijks bereikbaar. Deze roman gooit hoge ogen. Ik moet zeggen dat de keuze voor de boeken op de shortlist mij enorm heeft verrast; tot nog toe geen enkele roman die er negatief uitspringt. Dat is wel eens anders geweest. Wat deze linkse jongen wel even kwijt moet is dat ik de roman ‘De saamhorigheidsgroep’ ook wel weer een voorbeeld vind van linkse mensen plagen en in de zeik nemen. Dat vind ik op de één of andere manier niet erg fijn, maar oké, laat ik niet moeilijk doen. Misschien ben ik ook wel wat gevoelig geworden op dit punt; de ‘linkse kerk’ (wat klinkt dat verschrikkelijk k…) heeft nogal wat te verduren gekregen de laatste jaren en dat terwijl het, wat mij betreft, zonneklaar is dat er ingrijpende maatregelen moeten worden getroffen die in een verdacht ‘links’ daglicht staan. Gelukkig – maar uitermate ongelukkig voor links – hebben veel rechtsere partijen deze items overgenomen van links. Zelfs de overgang naar een duurzame samenleving is in handen gegeven aan VVD-prominenten… Maar laten we terugkeren naar het boek waar het hier om gaat!

In het eerste deel van de roman, de proloog die zich in 2018 in New York afspeelt, leren we ambassadeur Bernhard  Wekman,  permanent vertegenwoordiger  bij de Verenigde Naties kennen. Hij bereidt zich voor op een ontmoeting met Bronno die hij meer dan dertig jaar geleden heeft leren kennen als het meest dominante lid van de saamhorigheidsgroep. Destijds maakte Bernhard deel van uit van deze groep. Hij beseft dat hij sinds dat ene jaar dat hij lid was, nooit meer zo gelukkig is geweest als toen. Tijdens de ontmoeting wil Bronno, namens de saamhorigheidsgroep, dat hij Tibet erkent in de VN namens Nederland. Als Bernhard vertelt dat dit echt niet mogelijk is, druipt Bronno zwaar teleurgesteld af.

Het tweede deel van de roman – het leeuwendeel van de roman – speelt zich in 1982 en 1983 af in Haarlem en Amsterdam. Bernhard schermt samen met Felix. Felix introduceert Bernhard bij de Saamhorigheidsgroep. Dat blijkt een groep zeer idealistische mensen te zijn die zich inzetten voor al het onrecht in de wereld. Daarvoor staat ze tien procent van hun inkomen af en van dat geld worden projectjes gefinancierd. Hier hebben ze regelmatig vergaderingen over. Bernhard, die over enkele maanden zijn eerste post in Angola krijgt, voelt zich een vreemde eend in de bijt, maar vindt de leden zo enthousiast in hun streven naar een betere wereld dat hij zich toch thuis voelt in de groep. De saamhorigheidsgroep is echter veel meer dan een clubje dat goede doelen nastreeft; het is ook een soort gezelligheidsclub. Iedereen stemt minstens PvdA, maar hun actiebereidheid is vele mate groter. Liza en Tristan zijn ook lid van de groep. Zodra Liza haar stem laat horen, is Bernhard zodanig verkocht door het timbre dat hij lid wordt. Hij heeft sindsdien een oogje op Liza.

Verloskundige Liza heeft haar man, kunstenaar Tristan, op de middelbare school leren kennen. Sindsdien zijn ze samen. Ze hebben een grote kinderwens maar het zaad van Tristan blijkt niet vruchtbaar. Omdat Liza heeft opgemerkt dat Bernhard, die niets afweet van Tristans onvruchtbaarheid, zijn ogen niet van haar kan afhouden, bedenken ze het plan om Bernhard te verleiden. Zonder dat hij het weet zal hij haar dan zwanger maken. Omdat hij binnenkort naar Angola vertrekt, zal hij nooit van haar zwangerschap weten. Dat plan loopt anders dan verwacht want Bernhard wordt smoorverliefd op Liza. Zoveel liefde heeft ze lang niet gevoeld en daar bezwijkt haar huwelijkse trouw dan ook onder. Bernhard en Liza beginnen een heftige, stiekeme, onstuimige verhouding. Bernhard laat de uitzending naar Angola aan zich voorbij gaan. Hoewel hij wellicht een vermoeden van de relatie heeft, maar het niet echt ontdekt heeft, raakt Tristan  helemaal bezeten van het idee dat hij zijn vrouw Liza tegen haar wil heeft uitgeleverd aan Bernhard. Hij kan er nauwelijks mee leven als Liza zwanger blijkt. Bernhard daarentegen is ervan overtuigd dat Tristan haar zwanger heeft gemaakt en zeker niet hijzelf; hij kan zich niet voorstellen dat hij daartoe in staat zou zijn. Als het kind geboren is, heeft Bernhard het gevoel dat hij het gezin van Liza en Tristan met de kleine in de weg staat. Hij voelt dat ook zijn verliefdheid over is. Hij aanvaardt een post in Jeruzalem en maakt het uit met Liza.

Het derde deel speelt zich in 1984 af in Jeruzalem. Tristan, die de inzinking nabij is, gaat naar Jeruzalem om ‘iets’ te doen. Hij hoopt Bernhard te vinden en dan ‘iets’ te doen om zijn haatdragende gevoelens weg te poetsen.

Het laatste deel speelt zich in Haarlem af in 2019 en is een epiloog.

Van de eerste tot de laatste letter een spannend boek. Het leest heerlijk weg. Is goed geschreven. Je blijft er nog even mee in je hoofd zitten. Maar toch…er zitten volgens mij wat rafelrandjes aan de roman. De roman gaat over een buitenstaander die lid wordt van een groep. Van die lijn wijkt de auteur diverse keren af om wat uitstapjes te maken naar de andere leden van de groep. In mijn ogen werkt hij dat te weinig uit zodat er wat losse floddertjes ontstaan. Ja, het heeft met de saamhorigheidsgroep te maken, maar wat precies met de grote lijn van het verhaal. Niet dat het erg stoort, maar zo’n groep van namen is moeilijk te onthouden en zeker als het verhaaltje kort en relatief oppervlakkig blijft. Moeilijk bij te benen wie wie is in zo’n geval. Vooral die lossere zijlijntjes kosten heel wat hersenoefeningen. Een ander ding vind ik de karaktertekening van Bernhard. Hij wordt door de auteur neergezet als een goedaardige, zachte man die zich makkelijk laat meeslepen. Hij probeert zich voortdurend aan de groep aan te passen. Zo parkeert hij zijn auto een eind uit de buurt, zodat het lijkt alsof hij geen auto (want not done in de groep) heeft. Dat karakter klopt volgens mij niet met het karakter van een permanent vertegenwoordiger bij de Verenigde Naties namens Nederland; dat moet een zeer standvastig, slagvaardig persoon zijn. Ik vind het een zwakte in de roman.

Bernhard is iemand met een laag libido, wordt verteld, maar dat libido wordt in het saamhorigheidsjaar door Liza naar grote hoogte gestuwd. Zodra hij het uitmaakt met Liza, zakt zijn libido naar het vroegere niveau. Grappig is dat de schrijver Bernhard een favoriete filmscene toedicht uit de film ‘Shame’. Dat is een film over een seksverslaafde man en dus een extreem libido. Hoe dan ook; het is een heerlijk boek om te lezen!

Bijltjesdag

Vandaag is het voor Max Pam bijltjesdag. Hij vergelijkt wat president Trump op dit moment doet met wat links (ik, dus) destijds wilde en komt tot de conclusie dat Trump doet wat ik destijds wilde. Zo’n vergelijking lijkt leuk en ook hout te snijden, maar voelt als een afrekening en gaat aan alle kanten mank. Ik hoef Max Pam er natuurlijk niet op te wijzen dat de wereld er nu heel anders uitziet dan veertig jaar geleden. We kunnen alleen maar weten hoe de keuzes die toen in werkelijkheid zijn gemaakt, hebben uitgepakt. Over alle andere mogelijkheden die er toen waren kan je dus eigenlijk niets zeggen. We weten het niet. In zijn column van vandaag laat Pam een aantal ‘linkse’ issues van toen de revue passeren waar Trump de keuze lijkt te maken die links destijds wilde.

Uit de Navo stappen, bijvoorbeeld. Trump doet zijn best om de Navo uit elkaar te laten vallen. Veertig jaar geleden wilde links dat Nederland uit de Navo stapte. Lijkt dus hetzelfde, behalve dit dan: De wereld, maar vooral Europa zag er heel anders uit. De wereld was in tweeën gedeeld: De Navo en het Warschaupact. Twee grote machtsblokken recht tegenover elkaar. Ze deden niets anders dan dreigen en dat zorgde voor een ongekende wapenwedloop die miljarden verslond. Dat koude evenwicht moest op een dag doorbroken worden; die machtsblokken moesten uiteenvallen omdat er eigenlijk niet mee te leven viel. Het was of het Warschaupact of de Navo die eraan geloven moest. Het werd uiteindelijk het Warschaupact. Dertig jaar geleden viel dat uit elkaar. De machtsverhoudingen waren daarmee volledig gewijzigd. Vanaf dat moment werd de Navo uitgebreid met landen die daarvoor nog tot het Warschaupact behoorden. Kijk je achteraf, dan kun je je afvragen of de landen die van het ene machtsblok naar het andere zijn overgelopen, daar zo gelukkig mee zijn. Juist in die voormalige Oostbloklanden lijkt men erg terug te verlangen naar vervlogen dagen. Nederland had destijds ook het evenwicht kunnen verstoren door uit de Navo te stappen. Wie weet wat er toen gebeurd was. Misschien waren Duitsland en Nederland dan lid geworden van het Warschaupact en waren de Verenigde Staten nu een opkrabbelende natie die weer terug wilden keren op het wereldtoneel. Maar dat is dus niet gebeurd… Geen idee wat Trumps onvoorspelbare bewegingen op dit moment voor de wereldgeschiedenis als gevolg hebben. Eén ding weet ik zeker: Zijn daden en drijfveren zijn onvergelijkbaar met het idealisme van links destijds.

Een ander issue: De CIA. Trump ziet de CIA als de bron van alle kwaad, net als de linkse beweging van toen. Ook wat dit betreft een heel andere verhouding in de wereld dan destijds. In de status quo van de twee machtsblokken dachten ze elkaar pijn te doen door op slinkse wijze te manipuleren. Vooral burgers werden het slachtoffer. Neem bijvoorbeeld de staatsgreep in Chili. Die heeft de Chileense bevolking jaren achterop gebracht en onnoemelijk veel leed veroorzaakt. Was grotendeels het werk van de CIA in de periode dat oorlogshitser Nixon president was. De CIA speelde destijds een kwalijke rol en doet dat waarschijnlijk nog steeds. Dat je daartegen protesteert is heel logisch in mijn ogen. Maar dat is heel anders dan wat Trump doet. Trump ziet de CIA als een organisatie die de glans van zijn verkiezingsoverwinning afneemt. De CIA ontdekte dat Trump Russische hulp heeft gehad bij het behalen van zijn overwinning. Dat krenkt een narcist.

De opgave voor links

De kans dat je slachtoffer wordt van een terroristische aanslag in Nederland, is ongeveer even groot als dat je de jackpot wint van de Staatsloterij. Maar dat maakt dus helemaal niets uit. Ben je bang, dan ben je bang. Het zou je zomaar kunnen overkomen… Je vraagt je van alles af: Zie ik het van tevoren aankomen? Is een terrorist herkenbaar voor mij? Kan ik de held spelen, of ben ik alleen maar slachtoffer. Het maakt je onrustig, die gedachten. Ondanks wat dreigementen zo hier en daar, zijn wij geen echt doelwit voor terrorisme. Als gemiddelde terrorist moet je ook best veel moeite doen om hier toe te slaan. Je moet hier naartoe komen, je moet iets van ontploffend materiaal zien te bemachtigen of een vrachtwagen stelen om maar een paar barrières te noemen. Echt allemaal niet makkelijk.

Maar die ene keer dat het toch lukt om een aanslag te plagen, heeft dat een enorme impact. Zo’n aanslag maakt mensen meteen een stuk onverstandiger. Er ontstaat onrust en van die onrust profiteren verkeerde krachten in de samenleving. Dat heeft er alles mee te maken dat men het gevoel heeft dat we, doordat we niet-Nederlanders toestaan om in Nederland te wonen het idee hebben gekregen dat we een vijfde colonne binnen hebben gehaald. Buitenlandse politici van laag allooi spelen daar zelfs mee. Neem Erdogan. Op de een of andere manier geeft hij ons het gevoel dat ‘zijn’ Turkse gemeenschap ons van binnenuit gaat dwarszitten. Voelt helemaal niet prettig. Maar ook van andere groepen mensen met een andere culturele achtergrond heeft men het gevoel dat ze zich tegen Nederland zullen keren. Het aantal door IS geïnspireerde mensen is in Nederland niet groot, maar wel uitermate bedreigend en vaak zijn het mensen met een andere culturele achtergrond dan de Nederlandse.

Hoewel de kans dat je in Nederland slachtoffer kan worden van een terroristische aanslag uitermate klein is, heeft een gelukte aanslag een enorme impact op je gevoel van veiligheid en dreigen mensen de machtsverhoudingen naar rechts te laten verschuiven. Politiek rechts is verantwoordelijk voor het ontstaan van de problemen maar links krijgt er de schuld van. Dat is een probleem waar links iets op moet verzinnen. Rechts is verantwoordelijk voor de instroom van duizenden buitenlandse arbeidsmigranten. Het waren de kapitalisten die een tekort aan ongeschoolde arbeiders hadden en daarom van heinde en ver mensen binnenhaalde. Links was daar nooit zo’n voorstander van. Die zagen de werkeloosheid onder de eigen arbeiders toenemen. Links wil alleen maar dat een buitenlandse arbeider evenveel rechten en plichten heeft als een binnenlandse arbeider. Daarmee wordt valse concurrentie op de arbeidsmarkt voorkomen. Diezelfde reflex van beide kanten zie je vandaag weer, maar nu met Oost-Europeanen: Rechts haalt ze binnen en links wil dat ze minstens dezelfde rechten en plichten hebben als hun Nederlandse collegae.

Wat kunnen we doen aan het gevoel van die bedreigende vijfde colonne en het gevoel dat politiek links voor die colonne verantwoordelijk is? Hoe kunnen we daar verandering in aanbrengen? Dat is de grote opgave waar links voor staat.