Coco Schrijber – Het gezoem van bijna alles; wel aardig

Op driekwart van de roman lost de hoofdpersoon in het niets op en volgen we de ontvangers van een brief die zij aan een aantal personen heeft geschreven. Dat is zo ongeveer de kortste samenvatting van Het gezoem van bijna alles van Coco Schrijber. Ik vind het een aardige roman, maar denk desalniettemin dat ik hem ook weer snel zal vergeten.

Wat opvalt, is de luchtige toon waarmee een zwaar verhaal wordt verteld. Eigenlijk zit er helemaal geen luchtigheid in de hoofdpersoon en daarom is die opgewekte verteltoon verrassend. De roman was genomineerd voor de Libris Literatuur Prijs 2026, die inmiddels al geruime tijd geleden is uitgereikt. Dit boek heeft de prijs in ieder geval niet gewonnen en ik ben het volledig eens met de jury: de roman van Bert Natter heeft, ook wat mij betreft, volkomen terecht gewonnen.

In de roman van Schrijber leren we Cato Goudschenker in het eerste hoofdstukje kennen als student filosofie. Die studie heeft ze nauwelijks bewust gekozen, maar ze hield van mijmeren en daarom leek die studiekeuze haar passend. Meteen in het volgende hoofdstukje zijn we enkele jaren verder en is Cato hoogleraar filosofie. Mannen spelen hoegenaamd geen rol in haar leven, maar toch blijkt ze moeder van een schare kinderen. Je vraagt je af hoe ze in haar eentje zo’n groot gezin kan verzorgen en tegelijkertijd een baan als hoogleraar kan hebben. Hoe kan ze dat bolwerken?

Dat kan ook niet, blijkt uit de rest van de roman. We zijn opnieuw een aantal jaren verder en Cato is verhuisd naar een eiland dat niet bij naam wordt genoemd, maar waarin we Las Palmas herkennen. Haar tweelingzoontjes zouden door een ongeluk met een nieuwe koelkast om het leven zijn gekomen. Een andere zoon woont eveneens op het eiland, maar bezoekt haar zelden. Hij is sterrenkundige en ontmoet daar zijn sterrenkundige soulmate. Nog een andere zoon heeft op het eiland een bananenplantage.

Cato heeft een klein huisje gehuurd met uitzicht op zee en is zwaar aan de drank geraakt. Om in haar onderhoud te voorzien, werkt ze als postbode. Langzamerhand wordt duidelijk dat Cato helemaal geen kinderen heeft gehad. Haar vermeende kinderschare blijkt verzonnen en bestaat uit de levens die haar miskramen in haar verbeelding zijn gaan leiden. Ze heeft leegte gebaard. Net als de andere kinderen zijn ook de sterrenkundige zoon en de bananenboer producten van haar fantasie.

Cato leeft een eenzaam bestaan tussen alcohol en tabak in een klein huisje dat vol staat met Tomado-spullen. Het wordt dan ook het Tomadohuisje genoemd. De enige persoon met wie ze nog enig contact onderhoudt, is de negentigjarige non Sor Toyota, die de bejaarden op het eiland verzorgt. Wanneer Sor Toyota een ongeluk krijgt en met haar auto een ravijn in stort, komt Cato met een schok in een andere werkelijkheid terecht. Ze stopt met drinken en roken en begint te trainen. Ze heeft het plan opgevat om in Peru een hoge berg te beklimmen.

Voordat ze vertrekt, zoekt ze uit hoeveel mensen dezelfde achternaam hebben als zij. Dat blijken er niet veel te zijn. Ze besluit een brief, een soort testament, te schrijven aan alle Goudschenkers ter wereld. Aanvankelijk wordt het een enorm epistel, maar de wind blaast alle papieren uit haar handen. Omdat de boot waarop zij zal vertrekken bijna afvaart, schrijft ze uiteindelijk een veel kortere brief die op één velletje past. Die verstuurt ze naar alle Goudschenkers.

We volgen Cato tijdens de bootreis en haar eerste dagen in Peru. Ze koopt de spullen die nodig zijn voor de beklimming van de hoogste berg. Hoewel vrijwel iedereen die ze ontmoet haar afraadt deze onderneming aan te gaan, laat ze zich niet tegenhouden. Je voelt als lezer dat het mis zal lopen, maar voordat dat gebeurt verlegt de roman zijn perspectief naar de ontvangers van haar brief.

Wij, lezers, zullen nooit de inhoud van die brief te weten komen, maar we begrijpen dat er iets bijzonders in moet staan. Hoewel de brief naar alle Goudschenkers ter wereld wordt gestuurd, krijgen velen hem nooit onder ogen. Iemand anders opent de envelop en houdt de brief achter.

Zo is er een vrouw in Italië die getrouwd is met een vrachtwagenchauffeur genaamd Goudschenker. Wanneer hij thuiskomt, mishandelt hij haar beestachtig. Zij houdt de brief voor zichzelf. Ook aan de eigenaar van een tuinbouwbedrijf met de naam Goudschenker wordt een brief gestuurd. Uiteindelijk komt de brief terecht bij een gevlucht Syrisch gezin dat op de tuinderij woont en werkt. De dochter van het gezin, die in een andere stad gaat studeren, neemt de brief uiteindelijk mee.

Ik heb verschrikkelijk lang over dit boek gedaan, terwijl het niet eens zo dik is. Op de een of andere manier ben ik momenteel even niet zo’n lezer. De afgelopen jaren heb ik, naast vele andere boeken, telkens de shortlist van de Libris Literatuur Prijs meegelezen. Inmiddels zijn we alweer zo ver in het jaar dat de volgende longlist er bijna aankomt.

Het laatste boek van de shortlist, de roman van Buwalda, ga ik niet meer lezen. Zijn vorige boek vond ik al moeilijk te pruimen en ik wil vooral weer plezier krijgen in lezen. Voor mij heeft Bert Natter de strijd in ieder geval gewonnen. Schrijbers roman is best aardig, maar niet meer dan dat.

Blog van Frits de Klerk