Tagarchief: Joseph Haydn

Anna Enquist – Sloop; Somber en mooi.

Onwillekeurig moest ik tijdens het lezen van de roman ‘Sloop’ van Anna Enquist denken aan een aflevering van het Brits komische duo French en Saunders waarin ze een scene uit een film van Ingmar Bergman op de hak namen. Alles zwaar en alles somber; de ene ellende volgt op de andere. ‘Sloop’ is een loodzwaar boek en die kwalificatie zegt – net als de films van Ingmar Bergman, overigens – helemaal niets over de kwaliteit van de roman. Ik vind het een fantastische roman. Een roman over liefde, gemis, rouw en verdriet, een roman waarin de hoofdpersoon naar de zin van het leven zoekt. Een roman waarin de waarde van kunst in het leven wordt gewogen ten opzichte van de liefde voor minnaar en kind. Een complexe mooie roman, kortom, met weinig licht. Of toch een beetje? De hoofdpersoon verknoopt zichzelf nogal met haar rococo vakgenoot Joseph Haydn. Hoewel Anna Enquist vooral de tragiek in het leven van de componist Haydn belicht, blijft hij toch de man die wel degelijk humor in zijn werk bracht. Tenminste ik ken hem vooral van de afscheidssymfonie en de symfonie met de paukenslag. Het oratorium ‘Der Schöpfung’ speelt een belangrijke rol in de roman. Der Schöpfung…de schepping tegenover Sloop. De titel van de roman, maar ook de titel in de roman van het oratorium dat de hoofdpersoon schrijft en dat uiteindelijk ook het sluitstuk is in de roman…hoewel….

Het eerste hoofdstukje van de roman staat bol van de betekenis. Als ouverture raakt het bijna alle thema’s en verhaallijnen die komen gaan. De hoofdpersoon kijkt naar een filmpje zonder geluid van de sloop van een muur waarop een enorme muurschildering staat van een meisje van een jaar of tien op de rug gezien. Ze is aan het touwtje springen. De hoofdpersoon kijkt naar de sloop van het kunstwerk op de muur terwijl ze bedenkt hoe ze het filmpje van de juiste muziek kan voorzien; slopen en scheppen in één adem door. Alice Augustus is een succesvol componiste. Een klarinetconcert dat ze geschreven heeft wordt regelmatig uitgevoerd en ook haar requiem ‘De weduwen’. Ze verdient veel geld met het componeren van jingles onder reclameboodschappen. Ze schaam zich daar erg voor, vandaar dat ze dit ‘triviale’ werk onder pseudoniem schrijft. Door haar werk voor reclamebureaus heeft ze haar man Marcel leren kennen. Hij weet niets van muziek maar alles van beleggen. Ze hebben elkaar ontmoet toen ze onder reclames voor de verschillende beleggingsproducten van zijn bedrijf de muziek componeerde. Alice heeft een grote kinderwens. Ze heeft moeite om zwanger te raken en daarom is ze onder behandeling. Joseph Haydn is de componist die haar het meest lijkt te inspireren. Ze heeft diverse biografieën bij de hand. Officieel, zo leest Alice, bleef Haydn kinderloos. Maar er is in zijn leven een mysterieuze vrouw waar hij geregeld mee correspondeert zonder dat echt duidelijk wordt wat hun relatie precies was. Zijn brieven zijn wel opvallend veel intiemer van toon dan zijn andere brieven en…de vrouw heeft kinderen. Van Haydn? Alice weet het niet.

Als enige vrouwelijke student compositie voelt Alice Augustus zich verloren. Ze is erg talentvol. Ze krijgt tijdens haar studie een heftige relatie met haar leraar, de op dat moment beroemde componist Duck van Dijk; zij rond de twintig terwijl hij tegen zijn pensioen aan zit. De stelling van Duck van Dijk is dat het moederschap en componeren niet samen gaan. Als ze zwanger van hem raakt is de euforie in het begin desalniettemin enorm. Al snel beseft Duck van Dijk hoe groot het leeftijdsverschil is. Hij kan zijn verhouding voor zichzelf niet verantwoorden en beëindigd de relatie. Alice voelt zich met haar zwangere lijf gedumpt. Eigenlijk ziet ze geen andere mogelijkheid dan abortus. Maar voor de abortus kan plaatsvinden krijgt ze een miskraam. Ze trekt zich helemaal in zichzelf terug op een woonboot. Daar komt ze een jongen tegen die zit te vissen. Naar blijkt alleen met aas maar zonder haak. Hij voert twee koi-karpers die door de eigenaar in de rivier zijn gedumpt toen ze ziek waren. Ze zijn niet doodgegaan maar zijn uitgegroeid tot enorme en goed gezonde vissen…ondanks dat ze gedumpt waren. Dat gegeven lijkt Alice ter harte te nemen. Ze krabbelt langzaam weer op en weet het verdriet dat ze voelt van de verbroken relatie en het verlies van de ongeboren vrucht te verwerken in het oratorium ‘De Weduwen’.

In de roman veel spiegelingen en contrasten. Zeer precies en consciëntieus geschreven. Ook met veel gevoel, maar zonder humor. Het is een echte Anna Enquist, somber en mooi!

Pergolesi – Stabat Mater. Het Nederlands Kamerorkest

Gezien en gehoord op 1 april 2017 in het Concertgebouw

  • Gordan Nicolić – viool en leiding
  • Helena Rasker – Alt
  • Katrien Baerts – Sopraan

Ik heb een geweldige avond gehad met muziek die naarmate de avond vorderde, dieper door de ziel sneed. Begon het vrij houterig met muziek van een nog zoekende Joseph Haydn, daarna stuwde zangeres Helena Rasker, samen met Nicolić de gemoederen op naar ongekende hoogte en werd na de pauze Katrien Rasker aan dit duo toegevoegd om het karwei te voltooien. Van Haydn naar Vivaldi naar Pergolesi en wij in de zaal mochten getuigen zijn van deze fantastische ontknoping. De concerten van het Nederlands Kamerorkest zijn een ware balsem voor de ziel! Ook gisterenavond.

Zoals gezegd begon het concert met een hele vroege symfonie van Haydn. De zesde. De 6e in een reeks die uiteindelijk doorliep naar de 104e. Houterig is misschien niet helemaal het juiste woord maar dat Haydn op het moment dat hij zijn zesde schreef nog zoekende was naar de juiste vorm, is voor mij wel duidelijk. De zesde symfonie heeft de bijnaam Le Matin gekregen; de ochtend. De muziek begint slaperig in de strijkers en dan nemen de blazers c.q. vogeltjes, de ochtend/muziek over waarbij de dwarsfluit de hoofdrol speelt. Wat verder opvalt in de verschillende delen is dat Haydn zo’n beetje elke eerst speler van een orkestgroep haar of zijn solo gunt: De eerste viool, de tweede viool, de altviool, de cello en de contrabas. Allemaal kregen ze van Haydn de ruimte om te laten horen wat ze waard waren. Misschien omdat je ze zo weinig solistisch hoort, viel vooral de contrabas op. Maar dat wil niet zeggen dat de rest minder speelde; zeker niet. De symfonie werd top uitgevoerd, maar dit muziekstuk is gewoon niet heel erg opwindend. Haydns symfonie was de opmaat naar de rest van de avond.

Met Helena Rasker had het Nederlands kamerorkest een absolute diva in huis gehaald. Groot en stevig en met een stem die de aarde doet beven. Een zangeres die er staat. Je kunt echt niet om haar heen. Wat een stem! Vanaf de eerste toon glashelder, zuiver met een enorme diepgang. Ze ontroerde maar ving tegelijkertijd de strijd aan. Geweldig! De alt is niet de enige solist in Sovvente il sole van Vivaldi; ook de eerste viool speelt een hoofdrol; hij kapselt de alt in terwijl zij samen rusten op het door het orkest gespreide bed. Heel fraai. Hoewel de muziek zo mooi was en de uitvoering zo goed, gebeurde er iets halverwege de uitvoering dat ik moeilijk kan duiden. Het leek even alsof Nicolić de draad kwijt was. Een verstoring. Even was de concentratie anders gericht. Hoewel iedereen de draad weer op de juiste manier oppakte, ben ik zo benieuwd of deze storing zich echt heeft voorgedaan of dat het slechts in mijn brein even niet helemaal klopte. Iets anders dat bij Vivaldi erg afleidde was de luit. Regelmatig heb ik een luit gezien in het barokorkest, maar zelden ook nog gehoord. Nu zat ik zo dichtbij dat ik haar heerlijke geluid ook nog kon horen. Het is echter een instrument met een enorme hals en de luitspeler bewoog veel. Daardoor dreigde er voortdurend een botsing tussen het uiteinde van de luit en het hoofd van Helena Rasker. Het ging allemaal goed, gelukkig.

(Niet het NKO maar wel Helena Rasker)

Naar verluid was Bach idolaat van de luit; naast alle muziek die hij voor ons schreef, heeft hij ook een luit bedacht met een groter geluidsvolume; zo jammer dat dat ontwerp uiteindelijk niets geworden is!

Na de pauze het Stabat Mater van Pergolesi. De sopraan Katrien Baerts vergezelde de al inmiddels warm gezongen Helena Rasker. Is Rasker een absolute diva, Katrien Baerts is dat niet. Helemaal niet, zelfs. Een ingetogen zangeres. Veel meer naar binnen gericht dan de expressieve Rasker. Toen de betovering begon en de eerste klanken van het Stabat Mater door de grote zaal van het Concertgebouw stapten, vreesde ik dat Katrien Baerts het gevecht met Helena Rasker ging verliezen. Maar ik vergiste me, want muziek is geen wedstrijd. Bij muziek gaat het om de samenwerking. Om de harmonie. In de toonzetting wordt gestreefd naar harmonie en in de uitvoering net zo goed. Daarin zag je dat de twee zangeressen samen met het orkest helemaal geen strijd aangingen, maar juist omarming en vrede. Het werd wonderschoon. De duetten waren fantastisch maar ook de solo’s. Het eerste duet sloeg in als een bom. Misschien juist wel door de harmonie tussen de expressieve Rasker en de ingetogen Baerts. Ook het Vidit suum was wonderschoon. Bij Katrien Baerts voelde je haast het lijden van de moeder die haar gepijnigde zoon ziet sterven. De spanning wist Baerts tot grote hoogte te laten oplopen in de zaal.

Tijdens een geslaagd concert gebeurt er wat met en in de zaal. Foutloos gespeelde muziek leidt niet automatisch naar een geslaagd concert. Er moet interactie zijn tussen musici en publiek via de muziek. Dat gebeurde gisterenavond. Heel veel interactie zelfs. Ik heb twee prachtige zangeressen gezien en een heerlijke soloviolist en een ontketend orkest. Niet foutloos, maar wel heerlijk! Een fantastisch concert. Het doet me verlangen naar meer!