Tagarchief: Ingmar Bergman

Anna Enquist – Sloop; Somber en mooi.

Onwillekeurig moest ik tijdens het lezen van de roman ‘Sloop’ van Anna Enquist denken aan een aflevering van het Brits komische duo French en Saunders waarin ze een scene uit een film van Ingmar Bergman op de hak namen. Alles zwaar en alles somber; de ene ellende volgt op de andere. ‘Sloop’ is een loodzwaar boek en die kwalificatie zegt – net als de films van Ingmar Bergman, overigens – helemaal niets over de kwaliteit van de roman. Ik vind het een fantastische roman. Een roman over liefde, gemis, rouw en verdriet, een roman waarin de hoofdpersoon naar de zin van het leven zoekt. Een roman waarin de waarde van kunst in het leven wordt gewogen ten opzichte van de liefde voor minnaar en kind. Een complexe mooie roman, kortom, met weinig licht. Of toch een beetje? De hoofdpersoon verknoopt zichzelf nogal met haar rococo vakgenoot Joseph Haydn. Hoewel Anna Enquist vooral de tragiek in het leven van de componist Haydn belicht, blijft hij toch de man die wel degelijk humor in zijn werk bracht. Tenminste ik ken hem vooral van de afscheidssymfonie en de symfonie met de paukenslag. Het oratorium ‘Der Schöpfung’ speelt een belangrijke rol in de roman. Der Schöpfung…de schepping tegenover Sloop. De titel van de roman, maar ook de titel in de roman van het oratorium dat de hoofdpersoon schrijft en dat uiteindelijk ook het sluitstuk is in de roman…hoewel….

Het eerste hoofdstukje van de roman staat bol van de betekenis. Als ouverture raakt het bijna alle thema’s en verhaallijnen die komen gaan. De hoofdpersoon kijkt naar een filmpje zonder geluid van de sloop van een muur waarop een enorme muurschildering staat van een meisje van een jaar of tien op de rug gezien. Ze is aan het touwtje springen. De hoofdpersoon kijkt naar de sloop van het kunstwerk op de muur terwijl ze bedenkt hoe ze het filmpje van de juiste muziek kan voorzien; slopen en scheppen in één adem door. Alice Augustus is een succesvol componiste. Een klarinetconcert dat ze geschreven heeft wordt regelmatig uitgevoerd en ook haar requiem ‘De weduwen’. Ze verdient veel geld met het componeren van jingles onder reclameboodschappen. Ze schaam zich daar erg voor, vandaar dat ze dit ‘triviale’ werk onder pseudoniem schrijft. Door haar werk voor reclamebureaus heeft ze haar man Marcel leren kennen. Hij weet niets van muziek maar alles van beleggen. Ze hebben elkaar ontmoet toen ze onder reclames voor de verschillende beleggingsproducten van zijn bedrijf de muziek componeerde. Alice heeft een grote kinderwens. Ze heeft moeite om zwanger te raken en daarom is ze onder behandeling. Joseph Haydn is de componist die haar het meest lijkt te inspireren. Ze heeft diverse biografieën bij de hand. Officieel, zo leest Alice, bleef Haydn kinderloos. Maar er is in zijn leven een mysterieuze vrouw waar hij geregeld mee correspondeert zonder dat echt duidelijk wordt wat hun relatie precies was. Zijn brieven zijn wel opvallend veel intiemer van toon dan zijn andere brieven en…de vrouw heeft kinderen. Van Haydn? Alice weet het niet.

Als enige vrouwelijke student compositie voelt Alice Augustus zich verloren. Ze is erg talentvol. Ze krijgt tijdens haar studie een heftige relatie met haar leraar, de op dat moment beroemde componist Duck van Dijk; zij rond de twintig terwijl hij tegen zijn pensioen aan zit. De stelling van Duck van Dijk is dat het moederschap en componeren niet samen gaan. Als ze zwanger van hem raakt is de euforie in het begin desalniettemin enorm. Al snel beseft Duck van Dijk hoe groot het leeftijdsverschil is. Hij kan zijn verhouding voor zichzelf niet verantwoorden en beëindigd de relatie. Alice voelt zich met haar zwangere lijf gedumpt. Eigenlijk ziet ze geen andere mogelijkheid dan abortus. Maar voor de abortus kan plaatsvinden krijgt ze een miskraam. Ze trekt zich helemaal in zichzelf terug op een woonboot. Daar komt ze een jongen tegen die zit te vissen. Naar blijkt alleen met aas maar zonder haak. Hij voert twee koi-karpers die door de eigenaar in de rivier zijn gedumpt toen ze ziek waren. Ze zijn niet doodgegaan maar zijn uitgegroeid tot enorme en goed gezonde vissen…ondanks dat ze gedumpt waren. Dat gegeven lijkt Alice ter harte te nemen. Ze krabbelt langzaam weer op en weet het verdriet dat ze voelt van de verbroken relatie en het verlies van de ongeboren vrucht te verwerken in het oratorium ‘De Weduwen’.

In de roman veel spiegelingen en contrasten. Zeer precies en consciëntieus geschreven. Ook met veel gevoel, maar zonder humor. Het is een echte Anna Enquist, somber en mooi!

Kreten en gefluister

Twee jaar geleden gingen wij naar ‘Kreten en gefluister’ van Toneelgroep Amsterdam. Een scenario van Ingmar Bergman geregisseerd door Ivo van Hove opgevoerd als toneelstuk in de Stadschouwburg. Kreten en gefluister gaat over het voorportaal van de dood. Een doodzieke vrouw en haar twee zusters en de relaties tussen de drie. Daar gaat het zo’n beetje om. In de filmversie van Ingmar Bergman een logisch en makkelijk te volgen verhaal. Ivo van Hove’s versie was complete chaos. Veel blote tieten en nutteloos gerol door de blauwe verf. Daarnaast een geschijt en gekots van jewelste. Toen we opstonden wisten we echt niet wat we ermee moesten. Maar…er was een nabespreking met een paar acteurs en actrices.

Bij die nabespreking bleken mensen te zitten die het allemaal anders begrepen dan ik. Het ‘fantastisch’ en ‘subliem’ was niet van de lucht. Minzaam glimlachend namen de acteurs en de actrices de complimenten in ontvangst. Ik hield mijn mond en Josien hield al even hard haar mond. Ik had weinig leuks gezien, zeker niets subliems en al helemaal niets dat ik fantastisch vond. Voelde me een beetje onpasselijk van alle smerige dingen die ik op het toneel had gezien. Diep in mijn hart vond ik het goedkoop effectbejag om iemand diarree op het toneel te laten hebben. Maar…ik hield mijn mond. Tuurlijk had ik mijn bek moeten opentrekken. Gelukkig deed een ander het. Heel bescheiden. ‘Geen gemakkelijke voorstelling,’ vond iemand: ‘Moeilijk te begrijpen wat de regisseur bedoelt’. Geen protesten hoorde ik uit het publiek. Zou het zo kunnen zijn dat deze mevrouw eigenlijk de stem van velen vertolkte?

Roeland Fernhout beantwoordde de vraag. Ivo van Hove heeft het in zijn ontwikkeling afentoe nodig om een iets moeilijker toegankelijke voorstelling te maken. Dat is het proces van de regisseur als kunstenaar… Wij waren met stomheid geslagen. Moeten wij als publiek een bijdrage leveren aan de artistieke carrière van een regisseur? Wij als publiek willen een voorstelling zien. Niets meer en niets minder. Zijn artistieke loopbaan kan me compleet gestolen worden. Van mij hoeft het niet een avondje entertainment te zijn. Ik wil best nadenken achteraf, opgeschud worden of met mezelf geconfronteerd. Dat wil ik graag. Daar heb ik een kaartje voor gekocht. Maar om tweeëneenhalf uur naar een gedrocht te kijken dat mooi past in een artistieke carrière van een één of andere regisseur…Bekijk het!!!. Zo dacht ik erover. Josien ook.

Thuis Googelde ik op toneelstuk en recensies. En toen voelde ik me zo dom. Critici vonden het toneelstuk fantastisch! Een mijlpaal in de toneelgeschiedenis. Ivo van Hove heeft nieuwe wegen gebaand en die critici mochten erover getuigen. Dat was niet maar één criticus… Nee, een hele sleep. En niet de minste kranten…

Wat heb ik gemist?

Vandaag in de krant een achtergrondartikel. Ivo van Hove maakt furore in New York. Ze hebben het over een hype… Ik moet echt iets gemist hebben. ‘Kreten en gefluister’ ik vond het dus echt niets…en nog steeds vind ik het niets. Spijt me.