Tag archieven: zomergasten

Slachthuis vijf – Rotterdams Toneel; ‘Zo gaat dat’; Geweldig!

Gezien op 3 september 2022 in de Amsterdamse Stadsschouwburg.

Eén van de gasten van het programma Zomergasten van een aantal jaren geleden, vond ‘Slachthuis vijf’ van Kurt Vonnegut het beste anti-oorlogsboek dat ooit was geschreven. Welke gast in welk jaar het precies was, weet ik niet meer, maar die opmerking maakte zo’n indruk op me dat ik het boek meteen kocht. Ik weet nog dat ik het boek in één keer uitgelezen heb en diep onder de indruk was. Als je me nu vraagt waar het boek over gaat, kan ik me er nauwelijks iets van herinneren. Ik herinner me vaak dat ik het boek gelezen heb en dat het over het bombardement in februari 1945 op Dresden gaat, maar verder niets. Met dat bombardement was ik dit jaar natuurlijk al bezig geweest toen ik de stad bezocht. Voor februari 1945 moet de stad nog mooier zijn geweest dan dat hij nu is. De barokke gebouwen staan er alsof ze er altijd gestaan hebben. Maar dat is dus niet zo; steen voor steen is de stad gereconstrueerd. Dat bombardement heeft absoluut plaatsgevonden en mag gerust gerekend worden tot één van de oorlogsmisdaden in die onafzienbare reeks die tijden de tweede wereldoorlog zijn gepleegd. Voor deze oorlogsmisdaad mag wat mij betreft het Neurenbergproces heropend worden. Van dat boek van Vonnegut herinnerde ik me dus niets. Dat heeft ook een voordeel, want ik kon het toneelstuk dat naar aanleiding van de roman gemaakt is als een onbeschreven blad bekijken met als enige kennis: Krijgsgevangen genomen soldaat, zit gevangen in het abattoir, bombardement op Dresden.

Als onze culturele seizoen opener ‘Slachthuis vijf’ van het Rotterdams Toneel maatgevend is voor het komende seizoen, dan staat ons nog heel veel moois te wachten! Toen wij gisteren de Amsterdamse Stadsschouwburg (heet tegenwoordig helaas ITA) verlieten, waren we diep onder de indruk. Ook waren we wel wat van de kaart door alle hallucinerende beelden die we voorgeschoteld hadden gekregen. En overdonderd door het fantastische spel van Bram Suijker. Ik had nog nooit van de man gehoord…hoe kan dat, heb ik onder een steen geleefd, dan? De man speelde de sterren van de hemel. Hannah Hoekstra – toch even winnaar van grote toneelprijzen – en Jip van den Dool waren niet meer dan aangevers voor Bram Suijker.

Tijdens de eerste scene zien we de hoofdpersoon uit de hemel neerdalen. Hij vertelt dat er geen tijdsverloop is; dat alles tegelijkertijd plaatsvindt maar dat wij de gebeurtenissen in een volgorde zetten. Er zitten, volgens de hoofdpersoon, aan gebeurtenissen geen begin, geen midden, geen eind, geen moraal, geen spanning, geen moraal, geen oorzaak en geen gevolg. Het enige dat je over een gebeurtenis kunt zeggen is: ‘Zo gaat dat’. Terwijl de gebeurtenissen in het leven van de hoofdpersoon in schijnbaar willekeurige volgorde voorbijschieten, horen we hem het zinnetje ‘Zo gaat dat’ eindeloos zeggen. Dan is hij weer net verliefd op zijn vrouw, het volgende moment is hij samen met zoon en dochter terwijl zijn vrouw overleden is, dan is hij weer ontvoerd door Aliens en wordt hij samen met een filmster tentoongesteld, dan vertelt hij weer hoe hij krijgsgevangene wordt gemaakt in de oorlog en hoe de reis was van het front naar Dresden. Hij popt op naast zijn zoon in Vietnam die toch weer niet zijn zoon blijkt te zijn. Eigenlijk zien we op het toneel één grote hallucinatie die uiteindelijk culmineert in de doffe dreunen van het bombardement van Dresden. Geheel toevallig zit de hoofdpersoon in de schuilkelder onder slachthuis vijf waar hij gevangen wordt gehouden en waar hij gedwongen moet werken. Die schuilkelder blijkt veilig.

Hoe krijg je zoveel hallucinerend geweld geloofwaardig op het toneel en hoe laat je een onmogelijke lange monoloog met af en toe een kleine toevoeging door een ander, niet heel erg saai worden? Door de toeschouwer visueel bezig te houden en door geweldig spel van acteurs! Met schijnbaar eenvoudige middelen wordt een hallucinerend toneelbeeld geschapen dat je vanaf het begin in haar greep houdt. Zelden heb ik de rookmachine zo functioneel perfect gebruikt zien worden. Dat lijkt misschien het noemen niet waard, maar toch. Wat echt heel erg indrukwekkend was, was een gigantische opblaasbaby die langzaam van een prop verandert in een baby en daarna weer langzaam leegloopt.

Wij hebben een fantastische avond gehad! Een absolute aanrader! Ik hoop Bram Suijker nog vaak te zien!

Gezichtsverlies

Als er één ding duidelijk werd gisterenavond bij Zomergasten, dan is het wel dat ook Eric Wiebes niet kan uitleggen waarom dit kabinet zo nodig de dividendbelasting wil afschaffen. Het gedraai van Wiebes bracht mij terug bij een Netflix serie die ik voor de vakantie heb bekeken. De serie die heel precies de geschiedenis van de Vietnamoorlog beschreef. Een fascinerende serie waarbij de koude rillingen je over de rug lopen. Natuurlijk gaat het over massale bombardementen en de vernietiging van een groot stuk tropisch regenwoud. Maar voor mij ging hij vooral over politiek falen; het idee dat een hoogwaardigheidsbekleder geen gezichtsverlies kan en mag leiden. Dat idee hield de oorlog zeker een decennium aan de gang. Alle machthebbers wisten allang dat de oorlog niet te winnen was. Ze wisten dat de oorlog veel levens zou kosten, ze een land aan flarden zouden moeten bombarderen en dat ze uiteindelijk niet zouden bereiken wat ze hadden gezegd dat ze zouden bereiken; de oorlog winnen. Maar toch gaven ze de oorlog niet op. Ze gingen door ondanks dat ze wisten dat het heilloos was omdat ze geen gezichtsverlies wilden. Dat kostte honderdduizenden mensen het leven. Vietnamezen sneuvelden bij bosjes, de burgerbevolking stierf als ratten en ook de Amerikaanse militairen stierven bij bosjes. Oorzaak: De Amerikaanse president wilde geen gezichtsverlies leiden.

Goed, oké, de afschaffing van de dividendbelasting is wel even iets anders dan een oorlog. Dat klopt. Maar toch zijn de principes hetzelfde. Een regering heeft zich laten inpakken door lobbyisten van grote internationale bedrijven. Op zich al een minpuntje, natuurlijk. Je mag best luisteren naar wat er zoal tegen je gezegd wordt, maar je laten inpakken…dat is geen leuke constatering. Dat die regeringspartij ingepakt was, ontdekten ze toen het te laat was. Pas toen het voornemen was opgenomen in het regeerakkoord. Het volledig uitgeonderhandelde en daarna dichtgespijkerde regeerakkoord. Pas toen ontdekte men hoe men was ingepakt en hoe men zich had laten manipuleren. Bedrijven die hun grote geld verdiend hadden met het vervuilen van de aarde en het verkopen van ziekmakend voedsel hadden gedaan gekregen dat hun buitenlandse investeerders in de toekomst minder belasting hoefden te betalen. Dat dat ten koste gaat van de eigen bevolking was men even vergeten. De belasting op de producten die je echt nodig hebt, zouden, volgens diezelfde plannen, van 6% stijgen naar 9%. Zonder dat ze het doorhadden (anders is het wel heel cynisch) bleek het regeerakkoord het scenario van de omgekeerde Robin Hood; stelen van de armen om de rijken te spekken.

In de serie over de Vietnamoorlog bleek dat Nixon geen gezichtsverlies wilde leiden en dat er dus duizenden mensen stierven. Rutte en de VVD willen geen gezichtsverlies leiden en dus geven we geld weg aan de superrijken en betalen we het met het geld van de allerarmsten…

Emoties tegenover de wetenschap

Ik kijk graag naar zomergasten. Na de fantastische serie met onze man in Iran, Thomas Erdbrink, nu een nieuwe presentator en interviewer: Janine Abbring. Gisterenavond ontving ze haar eerste gast: Rosanne Herzberger. Beiden moesten door een grote laag zenuwen heen die tot in mijn huiskamer voelbaar was. Dat leidde wat mij betreft tot verschillende uitglijders. Vooral Abbring zat regelmatig op het verkeerde spoor. Maar ook Herzberger kon er wat van. De vlucht naar micro-organismen en stofjes dit of dat volgde steevast als de interviewster ietsje te dichtbij kwam. Het werd een betrekkelijk moeilijke avond terwijl Herzberger een fantastische lijn in de fragmenten had aangebracht: Wetenschap en feiten en de verhouding met emoties en prettig samenleven. Hoewel Herzberger graag in haar veilige maar voor leken moeilijk toegankelijke vakgebied dook, was de lijn voor mij helder. Niet altijd voor Abbring. Ik weet niet in hoeverre zo’n avond voor te bereiden is voor een presentator.

Het eerste fragment dat Herzberger liet zien, werd ingeleid door een volkomen misplaatste opmerking van Abbring. Om een bepaalde reden wilde Herzberger een fragment laten zien uit de film ‘Dances with wolves’. Abbring kondigde de film als een ‘drakerige’ film aan. Dat is een kwalificatie waar Herzberger zichtbaar niet mee eens was. De opmerking kwam plompverloren en dreigde Herzbergers verhaal in het honderd te laten lopen. De geïnterviewde wist Abbring te redden door in te zoomen op wat ze werkelijk wilde laten zien: Ons idee over iets als het ideale samenleven en de ‘edele wilde’ (tegenover de slechte westerling). De ‘natuurmens’ die slechts zoveel bizons doodde als hij nodig had voor zijn voortbestaan.  Herzberger zette dat idee tegenover het werkelijke, wetenschappelijke verhaal. Ze vertelde dat de ‘edele wilde’ niet bestaat of bestond. Ook de ‘natuurmens’ rust niet voordat de laatste bizon op zijn bord ligt. Wij en zij zijn uit hetzelfde hout gesneden. Herzberger vertelde dat ‘edele wilden’ over de hele wereld diersoorten hebben uitgeroeid en dat dat niet per se iets is dat kleeft aan de moderne westerling die vaak zo negatief in beeld komt. Emoties ten opzichte van de zakelijkheid van de wetenschap.

Herzberger liet twee fragmenten zien van dieetvloggers. Green happiness en het paleodieet. De twee vrouwen van Green Happiness doen de gekste beweringen over verschillende soorten suikers en lijken die met wetenschappelijke inzichten te ondersteunen. Vervolgens het paleodieet; een dieet dat zou moeten aansluiten op ons oorspronkelijke dieet in de oertijd. Heel veel vlees en vis en juist weinig graan- of melkproducten. Herzberger verweet de vloggers dat ze geen verstand hebben van wat ze verkondigen en dat ze een soort pseudowetenschap aanroepen om hun idiote beweringen te staven. Aan de andere kant de emoties en het prettige samenleven; de vloggers wijzen de onzekere mens de weg. Ze geven de twijfelende mens een richting. Weliswaar een verkeerde, maar het draagt wel bij aan fijn samenleven. Aan dat laatste levert de wetenschap geen enkele bijdrage; de wetenschap is niet in staat om de mensheid te sturen.

Diezelfde tegenstelling zag ik ook terugkomen in haar eigen bestaan waarin ze haar eigen religieuze leven stelde tegenover haar wetenschappelijke leven. Religie zorgt ervoor dat ze fijn kan leven en emotioneel in balans is terwijl de wetenschap het leven verklaart en naar bewijzen zoekt.

Waar maken we ons druk over?

In de eerste week van augustus wees filosoof Andreas Kinneging ons op a-seksuelen. Naar aanleiding van de gay-pride optocht van mensen die een seksuele geaardheid hebben die afwijkt van de heteronorm. Maar ook van mensen die zich solidair verklaren met de homo-, lesbo-, omgebouwde puppy- of whatever strijd. Kinneging beweerde toen in zijn opinieartikel dat aseksuelen te weinig voorkomen in de studies en verhalen over seksuele geaardheid. Hij betoogde dat tachtig procent van de wereldbevolking niets had met seks. Omdat ik behoor tot één van de groepen die Kinneging als volledig aseksueel verklaarde, voelde ik me al snel een uitzondering. Ik voel me graag apart. Ik vind doorsnee eigenlijk maar niets. Ik, de uitzondering die wel degelijk van lekkere seks houdt! Maar helaas, Andreas Kinneging bleek een fantast. Hij had het hele verhaal uit zijn duim gezogen. Zijn eigen afwezige seksualiteit had hij geprojecteerd op de rest van de wereld.

Ze werd ik dus van de ene dag op de andere van een bijzonder mens weer een hele gewone jongen. Ik dacht even een geile bink te midden van een uitgedoofde massa te zijn… maar nee. Ik werd al snel uit mijn droom geholpen.

Gisterenavond was Mark Rutte de Zomergast bij Thomas Erdbrink. Absoluut boeiend. Niet alleen de televisiefragmenten die we te zien kregen waren boeiend, ook de gesprekken tussendoor. Wat werd gezegd van Mark Rutte, dat hij een Teflon huid had, wilde ik graag live op televisie zien. En het was ook zo; alles gleed zo’n beetje van hem af. Alles wat met politiek te maken had. Alles wat met het nemen van beslissingen te maken had. Alles wat te maken had met muziek. Alles gleed van Rutte af. Het leek hem niet te raken. Alles…? Nee, niet alles gleed zo soepeltjes. Rutte werd ook gevraagd naar zijn liefdesleven.

Laten we eerlijk zijn…ik zat op dit onderwerp te wachten. Mateloos interessant. Wat je op de televisie ziet is een staatsman die veel macht heeft verzameld. Een knappe man om te zien; recht van lijf en leden. Breed georiënteerd. Een makkelijke babbel. Iemand die er, zo te zien, weinig moeite voor hoeft te doen om een ware harem bij elkaar te scharrelen. Best wel een beetje jaloersmakend… De man lijkt alles mee te hebben om van zichzelf een alfa-mannetje eerste klas te maken. Maar toch ongetrouwd…

Goed…de vraag werd gesteld: Hoe zit het met zijn liefdesleven… Antwoord: Geen liefdesleven. Nothing…nada. Mark Rutte heeft geen vrouw. Nu niet en nooit niet. Hij had wel een vriendinnetje gehad, ooit, in zijn studententijd. Maar nu. Helemaal niets. De sfeer tussen Thomas Erdbrink en Mark Rutte werd wat ongemakkelijk. Rutte wist dat hij afwijkt van de geile norm. Dat schuurde. Maar geen vrouwen voor hem; na een emotionele dag ligt Mark Rutte alleen in bed. Op dat moment heeft hij wel behoefte aan een zacht lichaam om tegenaan te kruipen, vertelde hij. Maar verder niet, zo lijkt het.

Misschien had gekkie Andreas Kinneging toch een heel klein beetje gelijk. Misschien bestaan aseksuele mensen wel degelijk. Misschien worden we geregeerd door een aseksuele premier. Prima toch? Waar maken we ons druk over?

Vader op de troon

Ik voelde me een hele kerel toen ik acht jaar oud was. Mijn vader bracht ons op een dag naar het zwembad voor zwemles. Wij namen in de auto afscheid van hem en liepen het zwembad binnen. Maar toen ik in de hal van het Zuiderbad stond, ontdekte ik dat ik mijn tas vergeten was. Daarom liep ik weer terug naar de auto. Mijn vader stond daar gelukkig nog. En toen zag ik dat hij aan het huilen was. Tranen met tuiten. Mijn sterke almachtige vader met biggelende tranen. Ik wist niet dat het kon. De wereld op zijn kop. Toen hij mij zag probeerde hij zijn gehuil te verbergen, en gaf hij mij mijn tas aan. Maar mijn ogen kleefden aan zijn gezicht. Het laatste wat ik van mijn vader zag, waren zijn tranen. Hij reed weg, mijn leven uit, in zijn nieuwe auto, naar een nieuw leven. Hij keek niet meer om.

In mijn vaderloze wereld, kwam mijn vader op de troon te zitten. De huilebalk droogde zijn tranen. Op zijn troon werd hij een onverschrokken krachtpatser. Een voetbalheld die slechts door een speling van het lot niet naast Cruyff speelde. Hij werd concertpianist en componist van de mooiste muziek en bovendien een groot kunstschilder. Daar zat hij. Mijn grote, sterke, talentvolle vader. Op zijn troon. En ik aanbad hem.

Op mijn veertiende besloot ik het heft in eigen hand te nemen en ging ik op zoek. Wie als veertienjarige zoekt, die vindt hem ook. Tenminste, ik vond hem. Net uit de bajes. Stevig aan de drank. En ik zag in de loop van de jaren dat die troon waar ik hem opgezet had, eigenlijk een heel gewone keukenstoel was. Ik zag zelfs dat hij regelmatig met zijn dronken kop van die keukenstoel af donderde. Na een kort en extreem ongezond leven, overleed hij. Je mag het eigenlijk niet zo zeggen, maar wellicht was dat het beste voor alle partijen.

Gisteren was Andrea Maier te gast bij Thomas Erdbrink als zomergast. Een bijzonder innemende vrouw die waanzinnig kan vertellen over haar vak. Ze is (onder anderen) hoogleraar aan de VU in de gerontologie. Ze doet onderzoek naar het verouderingsproces van mensen en haar doel is, om mensen ouder te laten sterven. Ik heb aan haar lippen gehangen. Wat vertelde ze leuk over oude mensen en de dingen die voorbijgaan. Maar toen kwam ze op de persoon die ze zelf was. Hoe ze was opgevoed. En ze vertelde over haar vader. Een man die veel problemen had overwonnen. Een man die gek op zijn dochtertje Andrea was…Maar op een dag was het over. Over en uit. Haar vader had zich niet alleen van zijn vrouw laten scheiden, maar ook van zijn kinderen. Hij was echt weg en kwam echt niet meer terug. Zelfs nadat haar moeder op jonge leeftijd overleed werd er geen contact hersteld. Ik merkte dat ik daar boos om werd; van je kinderen kan je niet scheiden, galmde het in mijn hoofd. En terwijl ze dat vertelde zag ik mijn vader. Mijn vader die ik op een troon had gezet. Bij mij was hij er weer afgevallen, maar bij Andrea Maier zat hij er nog op. Ik zag hoe gelukkig Andrea Maier was met haar vader op de troon. Waarom zou ze zich dat laten afpakken? Waarom had ik mijn koning vader ingeruild voor een vallende ouder? Dom. Dom van me.

Abou Jahjah deugt niet

Vandaag zou mijn omaatje 106 jaar oud geworden zijn ware het niet dat de dood, na 93 jaar, van haar leven won. Mijn omaatje die twijfelde over het jodendom; of ze er nou wel of niet bij hoorde. Aan de ene kant was ze socialist en was godsdienst opium voor het volk… maar aan de andere kant was het achterlaten van haar culturele achtergrond weer een brug te ver. Ze koos voor een joodse man. Dat maakte haar leven extreem zwaar. Op de leeftijd dat mensen nu hun eerste huis in de Vinex wijk betrekken waar hun kindjes lekker kunnen buitenspelen, was oma van de ene op de andere dag weduwe en wees tegelijk geworden, was haar kind bij anderen ondergebracht en was ze dood behalve dat ze nog sterven moest. Had ze, net als haar zusje, voor een Nederlandse man gekozen, dan was haar veel bespaard gebleven. Dan waren ‘we’ een generatie eerder geassimileerd…

Assimilatie is het juiste antwoord op racisme. Omdat het vlees en de geest zwak zijn. Er hoeft maar niet iets te gebeuren of de vingertjes wijzen naar een minderheid. Wat dat betreft ben ik niet optimistisch; de mens leert bar weinig van de geschiedenis. Zie Wilders; niets geleerd van de geschiedenis. Assimileren is gewoon het beste wat je kunt doen; voor jou en je kinderen. Als je dat niet wilt, be my guest! Vrijheid blijheid. Maar wees je bewust van de risico’s. Ik hou van Ranomi Kromowidjojo met haar gebronsde huid, haar exotische ogen en haar zwarte krullen…maar met haar hoogblonde Groningse moeder en haar Surinaamse vader. Wat mij betreft de nieuwe Nederlandse!

Gisteren zomergasten met Abou Jahjah. Abou Jahjah en ik; we boteren niet. Dat kan ik zo wel zeggen. Hoewel sommige van zijn ideeën best aardig zijn, blijft hij toch de Arabische evenknie van Geert Wilders. De man denkt in wij en zij. Hij interpreteert gebeurtenissen op een eigen manier. Op een wijze waardoor zijn wij/zij denken bevestigd wordt. Twee fragmenten van gisteren zijn mij extra bijgebleven.

Eerste fragment: Na de aanslag op een joodse winkel in Parijs spreekt Netanyahu (in het gewone leven nou niet direct mijn vriend) de bange joodse gemeenschap in de Parijse synagoge toe. Netanyahu steekt de joodse gemeenschap een hart onder de riem. Als ze zich bedreigd voelen, of bang zijn; als ze veiligheid zoeken en niet gediscrimineerd willen worden, dan is elke jood welkom in Israël. Israël is een veilige haven voor joodse mensen. Dat is wat Netanyahu zei; niets meer en niets minder. Maar Abou Jahjah maakt er een zionistische oproep van om Palestijns gebied te koloniseren. Bizar. Zelfs als Thomas Erdbrink hem erop wijst dat er vast joodse mensen, uit angst, naar Israël willen vluchten, net zoals hij zelf vanuit Libanon vluchtte naar Brussel, wil Abou Jahjah daar niet aan; Israël is een zionistisch complot en daarmee uit!

Tweede fragment: Er blijkt een tas gestolen. De politie vindt drie Arabisch uitziende jongens waarvan waarschijnlijk één de dader is. De politie ondervraagt de jongens. Een volwassen Arabisch uitziende man haalt verhaal bij de politie (waarom? God mag het weten…). Handlangers van deze man omsingelen de politieagenten en vervolgens slaan ze erop los. Voor iedereen is het duidelijk dat dit gedrag tegen de politie ontoelaatbaar is behalve voor Aboe Jahjah. Hij heeft een heel verhaal over discriminatie en de politie en politici die de schuld hebben.

Ik heb Abou Jahjah aanvankelijk het voordeel van de twijfel gegeven en vrijwel de hele avond naar hem geluisterd. Maar de conclusie is dat zijn critici gelijk hebben; Abou Jahjah deugt niet.