Tagarchief: opera

De dood in Taormina – Arnon Grunberg; Een verrassende afloop

Arnon Grunberg is, wat mij betreft, op dit moment de meest originele schrijver. Vervreemding, absurdisme en onverwachte wendingen zitten in al zijn boeken. Een gevaar dat hierdoor op de loer ligt, is dat de schrijver het absurdisme teveel doorvoert. In deze roman is dat zeker niet het geval; Grunberg rekt de randjes precies voldoende op zonder volledig uit de bocht te schieten. Net voldoende om je blik op de wereld weer eens even lekker te verzetten en alles net weer anders te gaan zien.

Als hoofdpersoon Zelda acht jaar is, gaat haar moeder een wereldreis maken en blijft Zelda alleen met haar vader achter. Moeder komt niet meer terug van haar reis. Het blijkt dat haar moeder haar grote liefde Romy gevonden heeft in Toronto in Canada en niet meer van plan is om terug te keren naar Nederland. Jaarlijks wordt Zelda op het vliegtuig gezet om haar moeder te bezoeken. Haar vader, die in energie handelt, vertrekt samen met zijn dochter naar China om daar te wonen en het verlies van zijn partner en haar moeder te verwerken. Na enkele jaren keren ze weer terug naar Nederland en gaat Zelda bij een jeugdbende. Ze wordt lokeend. Zij lokt mannen naar een bepaalde plek en vervolgens bestelen haar metgezellen de man in kwestie. Haar vader heeft er geen weet van, maar vermoedt wel veel. Zelda moet hem beloven dat ze later dood zal gaan dan hij en die plechtige belofte doet ze. Daarmee komt een eind aan haar leven als lokeend en stapt ze uit de jeugdbende. Zelda gaat al haar wetenswaardigheden bijhouden in een notitieboekje. Op een dag verliest ze het boekje en wordt het gevonden door de operaregisseur Rasmus. Als hij haar d’r boekje teruggeeft, vraagt hij of ze zijn assistent wil worden. Hij wil een opera maken over Aleppo. Een componist en een librettist heeft hij al; haar taak wordt het om de librettist met informatie over Aleppo te voeden. Ondertussen is Rasmus bezig in Zürich aan de opera ‘The death of Klinghoffer’ van John Adams. In die opera speelt de oudere maar beroemde acteur Jona een bescheiden rolletje als spreker.

Jona vraagt Zelda om mee naar zijn moeder te gaan. Zijn moeder praat al jaren niet meer met hem  en hoe hij ook bidt en smeekt, ze doet de deur niet voor hem open. Wellicht dat Zelda, als zijn zogenaamde nieuwe vriendin, zijn moeder kan vermurwen. Maar nee, de moeder van Jona laat zich niet vermurwen als Zelda samen met Jona voor de deur staat. Wat wel ontstaat is ‘iets’ tussen Jona en Zelda.

Jona heeft wel een gezin en een huis, maar daar wil hij niet meer wonen. Hij heeft, volgens eigen zeggen, geen vaste woon- of verblijfplaats. Hij wil zich aan niets en niemand binden en daarom gaat hij van de één naar de ander. Ook woont hij soms een tijd in een hotel, maar hij is nergens thuis en dat wil hij ook niet. Zo woont hij ook een tijdje bij Zelda. Zelda houdt van Jona. Ze trekken veel met elkaar op. Hij koopt een boot waar ze een tijd gaan wonen. Als de opera over Aleppo geschreven en gecomponeerd is, gaat hij onder regie van Rasmus opgevoerd worden. Tijdens de repetities ontmoet Zelda de Zweedse jongen Per die een scenario aan het schrijven is. Ook met hem gaat ze een verhouding aan. Als Zelda met Jona op vakantie naar Taormina op Sicilië gaat, vraagt ze ook Per daarheen te komen. In Taormina hebben ze een ménage à trois.

Aldus het verhaal. Hoewel je gedurende het lezen van de roman steeds vage tekenen tegenkomt van de absurde wending die het verhaal gaat nemen, ben je je er niet van bewust welke kant het uiteindelijk uitgaat. Maar dat moet je ook niet weten want dan gaat de verassing verloren. Die verassing ga ik hier dus ook niet opschrijven.

Nou wil ik natuurlijk niet psychologiseren en wat er niet staat kan je niet lezen, maar herkennen we in Jona niet de schrijver zelf? Vertelt Grunberg niet regelmatig dat hij eigenlijk acteur had willen worden? Is het niet zo dat Grunberg vaak vertelde over de hechte haat-liefde relatie die hij met zijn moeder had. Zijn laatste romans gingen zo ongeveer over de relatie tussen vader/moeder en zoon. Is het niet zo dat nu Grunbergs moeder overleden is, ze haar deur nooit meer voor hem zal (kunnen) openen, zelfs niet als hij zijn nieuwe vriendin (en kleinkind) komt voorstellen. Nee, het staat er niet, maar je kunt het wel denken en verzinnen. Omdat ik op mijn eigen website schrijf, mag ik eigenlijk helemaal alles schrijven. Gewoon omdat het leuk is!

Houdt Zelda zich aan de belofte aan haar vader? Je weet het als je de roman uit hebt!

Een lekkere roman, kortom, waar ik van heb genoten, zoals ik, trouwens, van de meeste romans van Arnon Grunberg genoten heb!

Romeo et Juliette; Ballet en opera tegelijk in de Stopera.

Gisterenavond zaten Josien en ik bij een voorstelling van het Nationale Ballet terwijl ik eigenlijk voor de Nationale Opera kwam. Romeo et Juliette van Hector Berlioz was een co-voorstelling van de twee gezelschappen die samen hun thuis vinden in de Stopera. Zo kwam ik dus als operaliefhebber terecht in een voorstelling van soepele lijven. Ik merkte dat ik weinig verstand van ballet had. Veel van de bewegingen kwamen bij mij als overbodig over, maar dat neemt niet weg dat ik een leuke avond heb gehad. Wat ik wel kon begrijpen is de muziek. Een alt, tenor en een bas zongen een lied. Drie mooie liederen gezongen door mensen met een fantastische stem; zonder uitzondering. Heel anders dan bij opera waren de zangers nauwelijks onderdeel van het verhaal. Ze leverden commentaar op wat er in het verhaal gebeurde. Dat verhaal werd uitgebeeld door dansers. Het koor fungeerde als klassiek koor bij een Griekse tragedie. Romeo et Juliette is nou niet meteen het sterkste werk dat Berlioz gecomponeerd heeft. Dat wil niet zeggen dat het niet voldeed, maar toch. Het werd, zoals gebruikelijk flitsend uitgevoerd door het Nederlands Philharmonisch Orkest.

Het ballet stelde me voor een paar raadsels. Zo was het voor mij bijzonder moeilijk om de hoofdpersonen te herkennen. Balletdanseressen en balletdansers hebben van een afstand een bijna identiek uiterlijk. Ze bewegen allemaal even soepel. Alles springt en danst daar op dat toneel. Tussen al die bewegingen kon ik moeilijk focussen op de hoofdrolspelers. Behalve dan natuurlijk toen ze met z’n tweeën op het toneel achter bleven. Kennelijk begrijp ik een pas-de-deux wel, want daar heb ik erg van genoten. Je ziet twee lichamen elkaar afstoten en aantrekken. In beweging proberen de dansers de gevoelens weer te geven die extreem-geliefden moeten voelen. Ik vond het mooi.

Echt gecharmeerd was ik van een solo-dans van Romeo (..?). Geen muziek, alleen dans. Je merkte dat ik niet de enige was die gegrepen werd. Het was muisstil in de zaal. De ademhaling van de danser was bijna hoorbaar. Ik kon geen verband met het verhaal ontdekken, maar dat deed wat mij betreft niet terzake. Zijn dans was indrukwekkend. Een dans, godzijdank, zonder strakke maillot en toque, maar in ‘gewone’ kledij.

Zo mooi als de pas-de-deux en solo, zo verwarrend waren de groepsdansen. Mannen doorgaans met ontbloot bovenlijf en de vrouwen in ongeveer dezelfde fladderige jurkjes. Het bewoog soepeltjes door elkaar zonder dat ik er veel lijn in kon ontdekken. Eén van de danseressen ging dood (schijndood, dus, maar wie wist dat?). Dat moest Juliette wel zijn. Er volgde een soort treurdans rondom en met het slappe lichaam. Voor een groot deel te volgen en erg mooi. Waarom twee dansers haar midden in deze dans bij handen en voeten pakten en haar uitklopten alsof ze een kleed was, ik begreep dat niet. Als niet-ballet kenner werkte dat ook op mijn lachspieren terwijl dat echt niet zo bedoeld was.

De liederen werden indrukwekkend gezongen. Prachtige volle stemmen. De zangeres met haar volle lichaam contrasteerde onbedoeld met de afgetrainde dunne lijven van de danseressen. Haar zang was vol en warm en ze had volume. Ze gaf mij kippenvel! Maar ook de bas, die gedeeltelijk meebewoog met de dans. Erg geslaagd.

Al met al, ondanks mijn onbegrip, heb ik een heerlijke avond gehad en een leuke voorstelling gezien. Ik hoef echt niet alles te begrijpen om een leuke avond te hebben!

Scherza Infida

Stel, je kon de opera Ariodante van Georg Friedrich Händel op een A4-tje zetten en je vouwde het papier dubbel, dan vond je op de vouwlijn het dramatische hoogtepunt van de opera. Dat dramatische hoogtepunt is even slap als de toedracht en afloop van het verhaal, maar desalniettemin het hoogtepunt. Gelukkig is Ariodante een opera en in opera vormt de muziek de hoofdschotel. Dat centrale punt is absoluut het muzikale hoogtepunt. Scherza Infida. Een aria van een ongekende schoonheid die je vanaf de eerste maten meevoert naar alles wat fijn en leuk is maar ook naar de droevige hoogtepunten waar je desalniettemin warm aan terugdenkt. Het is vaag wat ik schrijf, maar toch duidelijk…Het is een aria zoals er weinig van geschreven zijn. Alleen de allergrootsten kunnen zulke emoties louter met klanken opwekken.

Gisterenavond zat ik in het muziektheater. Zelden een opera gezien met zo’n voorspelbare, overdreven, nauwelijks geloofwaardig plot, maar met zo’n hemelse muziek. Als je dat in de zaal mag meemaken, dan ben je een bofkont. Helemaal als je ziet wat voor een fantastisch theater ervan gemaakt is en hoe het uitgevoerd werd. Een slap verhaal tot een meer dan boeiende voorstelling maken is echt kunst. Ik was een bofkont, gisterenavond, want ik zat in de zaal. Er ontspon zich een visueel en muzikaal schouwspel van jewelste. Met een hele reeks hoogtepunten, maar Scherza Infida als de Mount Everest onder de hoogtepunten. Visueel hoogtepunt waren de poppenspelen aan het eind van elke acte. Ik heb genoten!

Ariodante brengt je bij de roman De Virtuoos van Margriet de Moor en de film Farinelli, il Castrato. De mannelijke hoofdrol, Ariodante, wordt gezongen door een mezzosopraan. Mannen zingen doorgaans geen mezzosopraan. Gecastreerde mannen wel. Wij vinden het, godzijdank, onethisch om een jongetje vanwege zijn mooie stem, van zijn balletjes te beroven. Daarom is het haast onmogelijk om Ariodante (en vele andere opera’s uit die tijd) uit te voeren zoals het destijds werd gedaan. zangeressen gaan tegenwoordig als mannen verkleed de bühne op bij opera’s uit die tijd. Maar dat mocht de pret niet drukken. Twee kanjers van vrouwen zongen de mannelijk hoofdrollen zonder dat er sprake was van een verkleedpartij. Heel anders dan bijvoorbeeld Cherubin in La Nozze de Figaro of Octavian in Der Rosenkavelier. Ook daar vrouwen verkleed als mannen. In deze operas geven de verkleedpartijen een extra dimensie omdat Mozart en Strauss dat ook zo bedoeld en gewild hebben..

Scherza Infida doen tranen in je ogen wellen. Zeer ontroerend. Ik had wat territoriale problemen met een dikkig mannetje naast me, maar Scherza Infada nam me toch voor hem in. Tranen biggelde over zijn wangen. Ik hield ze binnen. Mooi, ontzettend mooi!