Tagarchief: Kasteel

Septembre en het chateau van Saumur.

Als ik hoogtepunten moet benoemen in kunstevents die ik de afgelopen jaren heb meegemaakt, dan is één daarvan het wel de tien pagina’s uit één van de getijdenboeken van de gebroeders van Limburg in de Valkhof in Nijmegen enkele jaren geleden. Josien en ik komen niet vaak in Nijmegen maar die dag dus wel. Oog voor de stad hadden we niet. Snel het museum in zodat we onze tien heilige minuten niet zouden mislopen. Alsof we naar het vliegveld gingen en af zouden reizen naar een ver land, zoveel te vroeg waren we er. Gelukkig maar, want er was een hele tentoonstelling gebouwd rond de tien pagina’s. En toen naderde het uur U. We stonden in de rij voor een deel van het museum dat voor even was omgebouwd tot het heiligste van het heiligste. In een groepje van ongeveer twintig mensen mochten we naar binnen. En daar hingen ze dus; nog veel kleiner dan ik had gedacht. Maar zo mooi, zo verfijnd. De prachtige miniatuur met de sierlijke letters. Onze heilige tien minuten waren zo voorbij. En toen moesten we het zaaltje weer uit want een volgende groep stond te wachten. Met pijn in mijn hart en in het besef van het unieke dat ik zojuist gezien had, stapten we naar buiten. Sindsdien ben ik helemaal verkocht aan het werk van de broertjes Van Limburg. Alleen al in de buurt van het meesterwerk komen is al een genot. Vorig jaar dus. Josien en ik bezochten het chateau van Chantilly. Daar ergens diep in het duister ligt het boek der boeken: Les Très Riches Heures du Duc de Berry. In de vitrines een facsimile uitgave…niet de echte. Dat kan ook niet en dat mag ook niet anders zou het heel snel kapot zijn…

Kan je dat werk dan helemaal niet zien? Tuurlijk wel, er zijn heel wat min of meer geslaagde kopieën op de markt. Ook een website. Voordeel van een website is dat je lekker kunt inzoomen op de plaatjes in Les Très Riches Heures du Duc de Berry.

Het kasteel zoals de gebroeders van Limburg het vastlegden in de 14e eeuw

Onverwacht waren we deze vakantie ook ineens heel dicht bij het werk van de Van Limburgs. We waren dus in Saumur. Dat stadje wordt gedomineerd door een kasteel dat fier boven het stadje uittorent. Het doet ‘echt’ middeleeuws aan. Wijs geworden door

heel wat jaartjes kasteel- en middeleeuw ervaring, wilde ik het eerst zien dan geloven. Je staat ervan versteld hoeveel kastelen er in de romantiek zijn gebouwd. Men vond een ruïne en verzon en bouwde er vervolgens een kasteel op. Maar niet bij het kasteel van Saumur dus. Dat was echt oud. In ieder geval zo oud dat de gebroeders van Limburg het in hun kalender bij de Tres riche heures opnamen. September toont het kasteel in al haar glorie. Het kasteel dat er nu staat heeft vele restauraties moeten doorstaan om het sloopwerk van Napoleon ongedaan te maken. De man had het fantastische kasteel omgebouwd tot gevangenis en celramen in de wanden laten uitzagen. Hoe durft hij!

Maar nu staat het er weer. Lang niet zo stralend als toen de gebroeders van Limburg het in de veertiende eeuw vastlegde, maar toch wel een bezoekje waard.

Het kasteel nu

Paleizen rond Compiegne

Deze vakantie hebben we een paar kastelen bezocht waar de voormalige koningen en keizers van Frankrijk gewoond hebben. Ik kan me goed voorstellen dat velen zonder hoofd of compleet verguisd zijn geëindigd. Wat een pracht en praal. Wat moeten die vorsten een hoop belastinggeld gekost hebben! Maar wat lieten ze een fantastische kunstschatten na. Vooral de schier onbekende keizer Napoleon III wist van wanten en koning Louis Philip. Maar het paleis van Versailles van Lodewijk XIV mag er natuurlijk ook wezen. Eigenlijk is het best onrechtvaardig dat Lodewijk VI zonder hoofd eindigde. Vergeleken bij zijn voorvaderen en nazaten was hij best bescheiden.

We begonnen onze paleizentocht in Chantilly. Een plek waar je een oud kasteel zou verwachten omdat er altijd leden van de koninklijke familie hebben gewoond. Maar nee, geen oud kasteel, wel oude fundamenten maar een relatief modern kasteel daarop gebouwd. Tijdens en na de Franse revolutie waren de stenen van het oude paleis gebruikt om huizen voor de burgers te bouwen. De broer van koning Louis Philip liet het kasteel in de stijl van zijn tijd opnieuw herbouwen; de romantiek. Louter en alleen om zijn enorme kustverzameling te kunnen herbergen en…tonen. Hij had bepaald dat het kasteel na zijn dood een museum zou worden. Het tegenwoordige museum herbergt één kunstwerk van de buitencategorie; het getijdenboek dat de gebroeders van Limburg maakten voor de hertog van Berry in de middeleeuwen. Dat kan men niet tentoonstellen omdat slechts het tonen van het kunstwerk het al zou beschadigen. Er ligt wel een zeer goede facsimile uitgave. We zullen het daarmee moeten doen. Daarnaast nog vele kamers in stijl, schilderijen, beelden, geweldige tuinen met overal fontijnen…grandeur!

Gisteren waren we in Compiegne en bezochten we het keizerlijke paleis. In eerste instantie gebouwd door Lodewijk XV maar later verbouwd tot haar huidige staat door Napoleon Bonaparte. Het mooie van dit paleis is dat men de zalen heeft gereconstrueerd naar de inrichting onder Napoleon. Ik moet zeggen zeer indrukwekkend! Omdat we weinig begrepen van wat een van de medewerkers zei behalve dat het erg uniek was omdat je er zonder gids niet mocht komen, hadden we ons, naar later bleek, opgegeven voor een tochtje door het in hetzelfde gebouw gehuisveste automobiel museum. Het opmerkelijkste was: De eerste auto…die stond daar.

Die vorstenhuizen bouwden een hoop kastelen en moeten onmogelijk duur zijn geweest; ik begrijp wel waarom Frankrijk een republiek geworden is! Maar wat hebben al die vorsten een hoop moois achtergelaten!

Het nep-kasteel van Pierrefonds

Ik hou van kastelen. Ook van nepkastelen. Kastelen die middeleeuws aandoen, maar dat helemaal niet zijn. Droomwerelden. Ik hou er wel van. Ik ben niet de enige. ‘Game of Thrones’ of de verfilming van Tolkiens ‘Lord of the rings’ zijn net zo goed eigentijdse reconstructies van een geïdealiseerd middeleeuwen. Grote kastelen met dikke muren. Onverschrokken helden die de hoofden van hun tegenstanders splijten. Mooie jonkvrouwen en behendige strijdsters. En tenslotte in veel verhalen een duidelijke scheiding tussen goed en kwaad. Men houdt wel van reconstructies! De laatste jaren heb ik enkele min of meer gereconstrueerde kastelen bezocht. Kastelen waarin de middeleeuwen van een nieuw jasje werden voorzien. Neu Schwanstein bijvoorbeeld bij Garmisch Partenkirchen. Gebouwd door Ludwig van Beieren, gebaseerd op Wagners opera’s. Met wandschilderingen en -versieringen die allemaal verwijzen naar Wagners heldenverhalen. Of bijvoorbeeld ons eigen kasteel De Haar. Ook gebouwd in dezelfde romantiek door architect Pierre Cuypers. Gisteren bezochten we het kasteel van Pierrefonds. We hebben onze tent op wandelafstand van dit kasteel opgezet. In de stromende regen liepen we naar het kasteel.

Het kasteel domineert het dorpje Pierrefonds. Het intimideert haast met al haar torens. Dichterbij gekomen zie je dat in elke toren een groot beeld van een woeste, stoere ridder is geplaatst en weet je eigenlijk al dat het nep is wat je ziet. Maar leuke nep. Alles is groots en meeslepend in de burcht. De beelden die je overal ziet, van waterspuwers tot jonkvrouwen, je voelt middeleeuwen en je denkt romantiek. Maar dit kasteel is wel met heel veel gevoel opgebouwd. Bovendien is het gebouwd als een renovatie van de burcht die er al stond. Maar dus ernstig ‘verbeterd’. Zo laat de romantiek ook haar sporen na in het van cultuurschatten vergeven Frankrijk.

Toen ik door de grote zaal liep, de zaal waarin rechtgesproken had moeten worden en waar de heerser op zijn troon had moeten zitten, moest ik erg denken aan de scene waarin Gandalf met Pipin door de ‘Hall of Kings’ naar de stadhouder loopt. Overdaad! Maar erg grappig en erg mooi gedecoreerd. Iets minder beelden van koningen in Pierrefonds dan in Lord of the Rings, maar best indrukwekkend. Langs de wanden van de enorme zaal hadden harnassen moeten staan. De staanders die de kurassen overeind hadden moeten houden stonden er wel, maar de harnassen zelf niet. Geen idee waarom ze er niet stonden.

Opmerkelijk was de ingang van de kapel. Daar stond de architect himself verkleed als Jacobus. Grappig dat hij zichzelf op zo’n manier vereeuwigde. Mocht je in de buurt komen van Compiegne en Pierrefonds dan is een bezoekje aan het kasteel echt de moeite waard.