Tagarchief: Zo zwart als roet

Pauw en Sylvana

Het gaat vandaag (uiteraard!!!) over Zwarte Piet. Laat ik het zo stellen: Men is het er nog niet over eens wat we aan moeten met Zwarte Piet. Het volgende valt op:

Een intellectuele bovenlaag eist een verbod op Zwarte Piet. Ze vinden Zwarte Piet racistisch. Mensen met een donkere huidskleur zeggen dat ze in de Sinterklaasperiode door kleine kinderen verward worden met Zwarte Piet. Dit ervaren ze als heel vervelend. Daarnaast zien ze in Zwarte Piet een karikatuur van zichzelf. Zwarte Piet ervaren mensen als een verwijzing naar de slavernij waarbij de slavernij, ten onrechte, in een positief daglicht wordt gesteld.

Een andere intellectuele bovenlaag zie ik het volgende standpunt innemen: Het maakt helemaal niet uit welke kleur Piet heeft; dat mag zwart zijn, paars, oranje, zie maar. Kinderen maakt het niets uit. Ze zullen er niet minder overtuigd voor bij de radiator gaan zingen. Ook de volwassenen zullen er snel aan gewend zijn. Na een kleine overgangsperiode zijn we allemaal gewend aan Oranje Piet en is alles weer koek en ei. Als een groep mensen Zwarte Piet als kwetsend ervaart, dan moeten we daar rekening mee houden.

Voor de rest van de samenleving is Zwarte Piet, Zwarte Piet; Zwart dus. Voor de rest van de samenleving zijn Zwarte Piet en Sinterklaas emotie. Zwarte Piet en Sinterklaas zijn equivalent aan onschuld. Van gekoesterd worden door de grote mensen. Van vrede en veiligheid en liefde en warmte. Argumenten spelen daar geen rol. Ze willen niet dat deze gevoelens bezoedeld worden. Argumenten zijn koude dingen die inhakken op warme gevoelens. Voor Zwarte Piet ben je een beetje bang. Dat zwarte gezicht waar je niets en niemand in herkend. Je ouders beschermen je. Die vertellen je dat hij lang niet zo boos is als hij eruitziet. Met Zwarte Piet bewijzen ouders dat ze je beschermen. ‘Ook al ben ik zwart als roet, ik meen het wel goed’, dat is de boodschap. Deze laatste zin wordt vaak aangehaald als het ultimo bewijs van racisme. Ik denk dat dat wel meevalt. Zwart is de kleur van duisternis en duivel.

Gisterenavond waren Sylvana Simons, Ad Visser en een anonymus te gast bij Jeroen Pauw in zijn talkshow. Sylvana Simons, die me met haar extreme decolleté trouwens behoorlijk afleidde, vertegenwoordigde de mensen die het maar slap vonden dat premier Rutte zich niet in wetgevende zin met Zwarte Piet wilde bemoeien. Ad Visser acteerde op rationeel niveau; als jullie er last van hebben, dan veranderen we het toch even… De anonymus had een raar en onsamenhangend verhaal en bewees daarmee dat Zwarte Piet weinig met rationaliteit te maken heeft maar wel met emotie; heel veel emotie. Emoties verander je niet; die zijn er.

Sylvana Simons begreep dat wel, denk ik. Met veel bombarie zette ze er een emotioneel verhaal tegenover. Daarbij vloog ze volledig uit de bocht. Walste in het voorbijgaan nog even de anonymus plat en werd compleet ongeloofwaardig. Na haar gehuil was zelfs ik weer voorstander van Zwarte Piet terwijl ik heus wel de ‘blackface’ kant zie…

De Zwarte Pietentijd is gelukkig weer bijna voorbij. Kunnen we een jaartje herkauwen op onze argumenten om ze volgend jaar weer keihard en volkomen nutteloos in de strijd te gooien.

Sunny Bergman

Sinds Sunny Bergman zich in Oeganda voor haar eigen camera aan haar schaamlippen liet trekken, kan ze bij mij niet meer stuk. Ik ben het niet altijd met haar eens, maar haar nieuwsgierigheid en haar inventiviteit en haar durf winnen haar voor me. Daarom kijk ik met veel plezier naar haar films. Ook voor de kijker zijn haar films niet makkelijk omdat ze altijd een innerlijk conflict bloot leggen. Soms het innerlijk conflict van een bepaalde groep, maar vaak het conflict van ons als blanke Nederlander. Daarin gaat ze soms te ver. Vandaag een interview met haar in de Volkskrant.

Het meest bijgebleven is natuurlijk haar film ‘Zo zwart als roet’. Een goede film. Jammer dat ze niet binnen haar kaders qua onderwerp blijft. De film gaat in eerste instantie over Zwarte Piet maar in tweede instantie over racisme in het algemeen. Die tweede instantie had ze wat mij betreft weg mogen laten omdat daardoor de boodschap rond Zwarte Piet wat verwaterd raakt. De boodschap is duidelijk: Ga eens op een afstandje staan, laat al je gevoelens en je herinneringen achter. Maak je helemaal leeg en kijk dan nog eens, met objectieve ogen, naar Sinterklaas en Zwarte Piet. Dan kan er alleen maar een heel erg gek beeld ontstaan. Een beeld dat duidelijk racistische trekjes heeft. Haar vondst om zich midden in Londen te verkleden als Zwarte Piet vond ik erg sterk. Sterk qua communicatie om dan de reacties op straat te filmen. Ook zwak, als je doordenkt. Wat je ziet is een selectie van reacties die de filmmaakster goed uitkwamen voor het uitventen van haar boodschap. Wie weet werd ze wel in negenennegentig van de honderd gevallen als Zwarte Piet juist omarmd. Dat weten we niet.

Ik leerde Sunny Bergman waarderen in de ‘Sunny side of seks’. In drie documentaires onderzocht ze de seksuele moraal in drie verschillende culturen. Eén film was gemaakt in Japan, eentje in Oeganda en eentje elders. Ik vermoed Nederland, maar ik kan het me niet meer herinneren. Kennelijk heeft dat laatste land niet zoveel indruk gemaakt.

Wat in Japan opviel was dat seks compleet onderdrukt wordt. Eigenlijk alles wat met liefde en kinderen krijgen te maken heeft, blijkt taboe. En dat is best veel. Eigenlijk alles tussen inlegkruisje en de bevalling. Van die documentaire kan ik me vooral veel beschaamd gegiechel herinneren. Of… stoer van alles overschreeuwen. Seks was daar absoluut taboe.

Dan Oeganda. Dat bleek een oase. Een compleet seksueel bevrijd land. Met tantes en ooms die je de fijne kneepjes van het goede seksleven leerden. Had je, om wat voor reden, geen oom of tante, dan kon je er een huren. Heus, niet alles was helemaal zoals we het ons ideaal voorstelden… Zo viel me op dat vrouwen zich met het verhogen van het seksueel plezier bezighielden met als doel hun man een fijne tijd te kunnen geven. Dit alles om de man aan zich te binden. In onze cultuur niet helemaal politiek correct. Maar, seksueel genot voor de partner moest beginnen bij eigen seksueel genot. Lange schaamlippen hielpen daarbij, was de Oegandese opvatting. Vriendinnen en dus de al of niet ingehuurde tantes, hielpen meisjes bij het krijgen van langere schaamlippen door zachtjes aan elkaar te trekken.

Hoe mannen en jongens seksueel opgevoed worden, kregen we mondjesmaat te horen; de film is gemaakt door een vrouw. Er zou een mannelijke bink zonder vrees moeten opstaan die een film over de ‘Male side of seks’ maakt in Oeganda!

Sunny Bergman; ik hou van haar films!