Tagarchief: shoah

Lanzmann in Nederland

Claude Lanzmann is in Nederland. In de Volkskrant van vandaag een interview met hem. De man is negentig jaar oud en mankeert van alles. De Volkskrant interviewt de oude man toch. Daar komt helemaal geen positief beeld uit. Lanzmann blijkt een rancuneuze, mopperige en onbeleefde man. Hij schoffeert een muzikant en bedreigt een criticus. Ik vraag me af of het verstandig van de Volkskrant was om Claude Lanzmann te interviewen. Nu ik het interview gelezen heb, is er een wat morsig beeld ontstaan, dat ik liever glad en schoon hield. Dit morsige beeld verandert niets aan Shoah.

Op dit moment kijk ik dagelijks een half uur naar zijn levenswerk. Shoah. Eén van de belangrijkste documentaires die in de recente geschiedenis gemaakt zijn. Door mensen hun verhaal te laten doen, vertelt Lanzmann de geschiedenis van de vernietiging van het Europese jodendom. Er zitten wat kleine dissonanten in de film, maar over het geheel is het een eerlijk en open verhaal. Ik zie de film inmiddels voor de derde keer. De eerste twee keer heb ik deel voor deel gekeken. Viereneenhalf uur per keer. Nu dus een half uurtje per dag. De film maakt me somber. De mens is tot veel meer slechts in staat dan we ons kunnen voorstellen.

In het interview in de Volkskrant van vandaag komt het stuk met Abraham Bompa in Shoah aan de orde. De documentairemaker Adam Benzine heeft kritiek op de wijze waarop Bompa zijn verhaal doet. Uit de reactie van Lanzmann maak ik op dat Benzine aan de echtheid van Bompa’s verhaal twijfelt. Een zware beschuldiging die hopelijk niet waar is. Op het moment dat dit wel waar zou blijken, zakt de film Shoah in elkaar omdat je dan van niets meer zeker bent of het klopt.

Toevallig heb ik gisteren het verhaal van Bompa gezien. Ik ben overtuigd van de integriteit van Bompa. De man is kapper en vertelt zijn verhaal terwijl hij een klant knipt. Hij werd vanuit Czestochowa gedeporteerd naar Treblinka. Hij werd gespaard voor de onmiddellijke dood en werd ingezet als slaaf. Toen hij zo’n vier weken in Treblinka was, vroegen de beulen om kappers. Daarvoor meldde Bompa zich aan; hij was per slot al jaren kapper en een baan betekende leven. Zijn taak bestond eruit dat hij in de gaskamer de haren van de vrouwen moest knippen. De haren werden verzameld en in balen naar Duitsland gestuurd. Bompa vertelde dat er in de gaskamer banken werden neergezet. Dat vervolgens de vrouwen, compleet naakt de gaskamer in werden gestuurd en dat de kappers dan de opdracht hadden om de vrouwen min of meer een kort kapsel te knippen. Dat ging met grote halen snel thuis; een knip hier, een knip daar en hupsakee, de volgende. De vrouwen kregen daardoor het gevoel, zo filosofeerde Bompa, dat ze verzorgd werden en dachten ze dat ze vervolgens ontluisd zouden worden. Dat in tegenstelling tot wat er echt stond te gebeuren.

Als de kappers klaar waren met hun werk, werd hun verzocht om vijf minuutjes uit de gaskamer te gaan zodat de vrouwen ontluisd konden worden. In die vijf minuten werden de vrouwen vermoord en kon de volgende lading vrouwen worden ‘behandeld’.

De manier waarop Bompa het verhaal vertelt komt op mij uitermate authentiek over. Franz Suchomel, een SS-Unterscharführer die, als voormalig bewaker van Treblinka, precies het ‘proces van mens tot as’ uit de doeken doet, vertelt veel gruwelijks, maar het kaalknippen van de vrouwen zit daar niet bij. Misschien vond hij dat niet belangrijk genoeg.

Holocaust-ontkenner

Mijn jongste zoon is een holocaustontkenner. Ik zet het hier zo plompverloren neer, maar vergis je niet; het schaamrood staat op mijn kaken. Hij ontkent niet dat er veel joodse mensen in de tweede wereldoorlog zijn doodgegaan, maar fabrieksmatig vergassen, daar wil hij niet aan. Ook het aantal slachtoffers lijkt hem enorm overdreven… Maar laat ik even doorgaan: Hij vindt ook dat joden en Israël gelijk zijn aan elkaar en dat Israël eigenlijk geen bestaansrecht heeft. Hij is er bovendien van overtuigd dat het stichten van de staat Israël alleen maar kon omdat andere landen zoveel medelijden hadden met de joden.

Was hij nou maar een rotjoch, die zoon van mij. Maar nee, dat is hij echt niet. Veel humor heeft hij. Origineel in zijn gedachten en in het verwoorden ervan. Hij is hoffelijk en lief. Hij is behulpzaam zonder aanziens des persoons. Ook bijzonder slim. Dat merk je aan alles… Dat ontkennen van de stelselmatige joden vernietiging is echt een uitzondering. Het begon puberaal; lekker afzetten tegen je vader, maar nu lijkt er toch iets in zijn volwassen wordende brein te beklijven. Ook al ben je het niet; je voelt je altijd verantwoordelijk voor je kinderen. Ik ook. Hoe krijg ik die rampzalige ideeën uit zijn hoofd?

Vorige week is de film ‘Son of Saul’ uitgekomen. Twee dagen uit het leven van iemand van het sondercommando in Auschwitz-Birkenau. Wellicht kunnen we daar samen naartoe gaan. Ziet hij van binnenuit wat daar in dat concentratiekamp is gebeurd. Gisteren de ‘Voetnoot’ van Arnon Grunberg. Een vernietigend oordeel. Terwijl ik de film niet gezien heb, onderschrijf ik Grunberg’s mening meteen; een zeer ongeloofwaardig verhaal en dat terwijl er zoveel geloofwaardige verhalen te vertellen zijn; die zijn namelijk bewezen. Ik nodig mijn zoon dus niet uit om samen naar ‘Son of Saul’ te gaan.

Ik wilde hem de film ‘Shoah’ cadeau doen. De negen uur durende film van Claude Lanzmann met interviews met alle betrokkenen. Een zeer indrukwekkende film. Nadat ik Auschwitz bezocht had, heb ik hem nogmaals, integraal, bekeken. Daarna was ik zo somber dat ik mezelf verbood om ook nog maar een seconde met dit onderwerp bezig te zijn. Ik ben bang dat dit niet aan gaat slaan bij mijn jongste zoon. Hij is weliswaar slim en geïnteresseerd in alles, maar negen uur interviews, dat is wel een hele zit. Maar de getuigenis van de man die lid was van het sondercommando (een ‘echte’ dus) zal hem wellicht op andere gedachten brengen. Maar hoe haal je juist dit interview, met Nederlandse ondertiteling (want mijn zoons Duits is niet zo goed) uit die film?

Nog een mogelijkheid is hem de stamboom van onze familie te laten zien. Mijn zoon staat er zelf ook in, daar kan hij beginnen te klikken:

  • klik op zijn vader (ik dus),
  • klik op zijn oma (mijn moeder, dus)
    • Het gezin waaruit zij kwam: 1 op de 3 dood in vernietigingskampen
  • Klik op zijn overgrootvader:
    • Het gezin waaruit zij kwam: 4 op de 5 dood
  • Klik op zijn betovergrootvader
    • Het gezin waaruit hij kwam: 4 op de 4 dood in de vernietigingskampen
  • Klik op zijn betovergrootmoeder
    • Het gezin waaruit zij kwam: 9 op de 9 dood in de vernietigingskampen.

Zou dat indruk maken?