Tagarchief: Parsifal

Parsifal en Rubens

Op één dag na, precies 20 jaar geleden, kreeg ik een fantastische uitvoering van Parsifal van Josien op CD cadeau. Ik was al helemaal gegrepen door Wagners Siegfried en Lohengrin, maar Parsifal was nieuw. De ouverture is zo sacraal. De hemel breekt open op de muziek van Parsifal. De ouverture duurt meer dan een kwartier. Nog niemand heeft er iets gezegd of gezongen en toch is alles al duidelijk. Alles wat Richard Wagner wilde zeggen. De woorden die hij bij zijn opera schreef zijn een slap aftreksel van de muziek. De woorden vertellen een schier onbegrijpelijk verhaal over een reine dwaas. Maar de muziek… De muziek is hemels. Was je nog niet spiritueel dan word je het wel als de koperblazers inzetten. Prachtig. Omdat ik die eerste kant van de CD zo mooi vond, draaide ik hem keer op keer opnieuw en steeds weer trof me dat geweldige gevoel van even niet meer op de wereld te zijn en één te worden met het al.

Een paar weken later hadden Josien en ik ons weekendje zonder kinderen gepland. Naar Antwerpen. De jongens verheugden zich er enorm op om of bij oma of bij grootmoeder te mogen logeren. Wij verheugden ons enorm in een weekendje zonder dat we jongetjes moesten verzorgen. En zo togen wij, met de muziek van Wagner in de autoradio naar Antwerpen en zette wij onze tent op op de stadscamping. Dat het sanitair best bar en boos was, kon ons even helemaal niet deren.

Met z’n tweetjes wandelden we naar de Kathedraal en hadden er graag wat franken voor over om hem van binnen te bezichtigen. En toen stuitte we op twee onvergetelijke doeken van Rubens. Aan de linkerkant voor het koor de Kruisoprichting en aan de rechterkant van het koor de kruisafname. Wat een schilderijen! Zo midden in de actie geschilderd. Het zweet in de oksel van de kale krachtpatser bij de Kruisoprichting kan je ruiken. Jezus verbijt de pijn en verwacht nog meer pijn als hij rechtop staat. Wagners muziek zwelt aan en schiet naar onverwachte hoogte terwijl het tempo steeds gedragen blijft. Je voelt Jezus sidderen van angst en pijn; ook Jezus was (voor even) maar een mens! En vervolgens door naar de kruisafname. Even het koor oversteken in de kathedraal… Nooit zo’n absoluut lijk gezien op een schilderij. Morsdood is jezus en iedereen treurt. Voorzichtig laten ze het lichaam zakken. Ondertussen neemt de intensiteit van de muziek weer af maar zo prachtig, zo verschrikkelijk mooi, zo hemels. Parsifal en de twee doeken in de kathedraal van Antwerpen zijn voor immer met elkaar verbonden.

We zijn nu op vakantie in Saumur aan de Loire. We bezochten net de plaatselijke Petruskerk. De schilder van het schilderij dat in deze kerk hangt, was zo te zien ook erg getroffen door de doeken in de Antwerpse kathedraal… Bij mij gaat in mijn hoofd geen Parsifal spelen als ik dit doek zie, maar grappig is het wel.

De kruisafname in de Petruskerk in Saumur

Het Hermannsdenkmal in Detmold.

We hadden een reis naar Dessau georganiseerd, Josien en ik. Daar werd in het Anhaltisches theater Parsifal uitgevoerd. Een mooie voorstelling. Ik had een website gemaakt en een aantal mensen hadden erop gereageerd. Met een clubje van 10 man reden we naar de voormalig DDR stad. Ik had daar aan het plaatselijke bosbad een paar huisjes gehuurd waar we konden overnachten. Mijn gasten waren enthousiast, ik was enthousiast; voor herhaling vatbaar.

Een tijdje later vond ik via internet de volledige Ring in Detmold. Dat leek me als Wagnerfan wel wat. Maar zomaar organiseren vond ik te ver gaan, eerst even kijken wat ik van de voorstelling vond. Ik kocht een kaartje voor Das Rheingold. Op een dag in de winter van 2008 huurde ik een appartementje voor twee nachten en ik reed naar Detmold bij het Teutoburgerwald. Das Rheingold was een leuke voorstelling, maar ook niet meer dan dat. Ik vond de omgeving en de historische gebeurtenissen bij Detmold mooi aansluiten bij Wagners opera’s. Vandaar dat ik de omgeving wilde verkennen.

Duitsland was, zoals een groot deel van Europa, veroverd door de Romeinen. De nieuwe manier van oorlog voeren, de discipline en de bewapening; de Europese volkeren konden daar niet tegenop. Bovendien incorporeerde de Romeinen de legers van de overwonnen volkeren in hun eigen legers. Dat had ook zo zijn risico’s, zoals we straks zullen zien. In de tijd van keizer Augustus liep de grens zo’n beetje in het noorden tot aan het Teutoburgerwald. Een groot leger was daar gelegerd met aan het hoofd de legendarische Varus. Dat leger bestond voor een deel uit Germanen. Ook in de hoogste rangen. Eén van de opperbonsen van Germaanse afkomst was Armenius. Maar Armenius, wiens Germaanse naam Hermann was, speelde dubbel spel; eigenlijk voelde hij helemaal niets voor de Romeinse overheersing van ‘zijn’ Germania. Daarom lokte hij Varus in de val. Zogenaamd om de laatste restanten van de Germaanse tegenstand te overwinnen, lokte hij de Romeinen in een smal dal in het Teutoburgerwald. Het landschap dwong de Romeinen in een uitermate kwetsbare positie en daar sloegen de Germanen toe. Geen soldaat van dat enorme leger, overleefde de slag en keizer Augustus was wanhopig.

Zeker in de periode dat de Duitse staat ontstond, bond deze Germaanse Heldenslag de verdeelde Duitse bevolking. Er kwam een monument. Een monument waarmee de glansrijke overwinning werd herdacht en die de trots van het volk kon uitdragen. Het Hermannsdenkmal. Een kolossaal beeld boven op de hoogste heuveltop in de omgeving. Dat beeld moest Hermann voorstellen die over de troepen uitkijkt in het Teutoburgerwald.

In die winter van 2008 wilde ik dat Hermannsdenkmal bekijken. Maar het miste en miezerde die dag verschrikkelijk. Om er te komen moest ik over de smalle weg diverse haarspeldbochten nemen. Nerveus en beducht op tegenliggers reed ik naar boven naar de parkeerplaats. Een enorme parkeerplaats. Helemaal leeg. Ik was de enige bezoeker, zo leek het. Bordjes die in de dichte mist opdoemden, wezen me de weg naar het beeld. Ik liep en ik liep. En ineens doemde er een gebouwtje op. Vaag zag ik een enorm silhouet op dat gebouwtje. Zelfs toen ik eronder stond, bleef het vaag. Maar zo enorm groot… Hoewel mijn liefde voor Duitsland al lang mijn vooroordelen had overwonnen, twijfelde ik bij dit monument. Mogen Duitsers hun verleden wel ophemelen? Mogen Duitsers helden hebben?

Het Hermannsdenkmal opdoemend uit de mist in 2008
Het Hermannsdenkmal opdoemend uit de mist in 2008

Natuurlijk, denk ik nu, zeker Hermann. Kolossaal en lelijk; daarom ongevaarlijk. (Denk ik.)

Wat is mijn mening waard?

De Nederlandse opera is uitgeroepen tot het beste operagezelschap van de wereld. De Nederlandse opera heeft de eerste prijs gewonnen voor het beste gezelschap tijdens de Internationale Opera Awards 2016. Een hele eer. En dat terwijl de Nederlandse Opera dit jaar haar 50-jarig bestaan viert. Ik kan me voorstellen dat directeur Pierre Audi liep te glunderen. Toch heb ik mijn bedenkingen…

Het valt mij op dat vakjury’s en ik het niet altijd met elkaar eens zijn. Dat geeft mij een ongemakkelijk gevoel. Mensen die hun beroep hebben gemaakt van opera; die recenseren of opera regisseren of die er op een andere manier beroepsmatig bij betrokken zijn, zouden het beter moeten weten dan ik. Dat ik het niet eens ben met hun beoordeling, moet dan wel liggen aan mijn amateurisme. Mijn smaak is niet goed genoeg om opera’s te kunnen beoordelen. Merkwaardig is dat. Ik vind namelijk niet dat ik altijd zo verwend wordt bij de Nederlandse Opera. Ik loop regelmatig aan tegen gedrochten. Opera’s die er wellicht artistiek uitzien, maar ten onder gaan aan saaiheid en te veel pretenties. Muzikaal kom je altijd aan je trekken. Daarover hoor je me niet klagen. Maar opera is nou juist ‘Gesamtkunst’. Het verenigt verschillende kunstvormen met elkaar. Bij opera hebben niet alleen je oren het naar hun zin, maar ook je ogen.

Eergisteren heb ik La Traviata in Essen gezien. Een fantastische voorstelling. Inderdaad…best traditioneel. Zo hadden ze het verhaal laten spelen in de tijd…dat het speelt. Zo leek het decor op een salon, een sanatorium of een stadspaleis. Gek genoeg, als je het libretto leest, dan speelt het verhaal zich ook op die plaatsen af. De Nederlandse opera situeert La Traviata in ‘een ruimte’ met een enorme klok. Iedereen in het zwart gekleed zodat tussen veel rollen geen herkenning meer mogelijk is. Het koor met handjes boven het decor, het koor voor het decor…zonder dat dat veel toevoegt aan het verhaal. Erg gestileerd dus. Als simpele toeschouwer zie ik liever het meer traditionele.

Josien is een Parsifal-adept. We hebben diverse uitvoeringen gezien. Hele goede en hele slechte. De Parsifal van Audi was saai. Ondanks de beelden van Anish Kapoor. Die beelden voegden wat mij betreft niets toe aan de opera. Ik had ze liever in het museum bekeken. Parsifal werd een lange zit. Gelukkig dat de muziek zo fantastisch mooi is en dat de muziek zo verschrikkelijk goed werd uitgevoerd. Op het toneel viel echt niets te beleven.

Er waren bij de Nederlandse opera ook absolute dieptepunten. Ik heb een dramatische Don Giovanni gezien waarbij de complete cast een voorstelling lang in bed lag en slechts overeind kwam om een aria te zingen. Maar ook Salome van Richard Strauss behoort tot de absolute dieptepunten.

Ik gun de Nederlandse Opera hun prijs best, maar ik ben van mening dat veel opera’s ten onder gaan aan te veel pretenties. Maar…Wat is mijn mening precies waard? Ik ben maar een amateur operaliefhebber. Daarom heb ik me voorgenomen om naar alle voorstellingen van de Reisopera te gaan die in Amsterdam komen! Die voorstellingen zijn altijd genieten…zonder uitzondering!