Tagarchief: nationalisme

Volksaard en nationalisme

Ik geloof niet in volksaard. Ik wil er gewoonweg niet in geloven. Een volksaard geeft mensen die tot eenzelfde groep behoren, dezelfde eigenschappen. In mijn beleving kan dat niet. Een mens is een mens en heeft eigenschappen. Je hebt mensen die makkelijk somber zijn of mensen die alles licht opvatten of je hebt mensen die gemakkelijk voor elkaar krijgen dat anderen iets voor hun doen. Zie hier de belangrijkste eigenschappen van mijn drie zonen. Drie broers die dicht bij elkaar zijn opgegroeid. Als broertjes al zo weinig op elkaar lijken, hoe kan je dan denken dat de mensen die tot een bepaalde natie behoren, eigenschappen delen? Dat kan niet. Gewoon onmogelijk. Eigenschappen toekennen aan een bepaalde landsbevolking riekt in meer of mindere mate naar racisme en discriminatie. Bovendien, wat voor mensen wonen er nou precies binnen landsgrenzen. Neem Nederland. Neem Amsterdam. Binnen de stadsgrenzen wonen mensen met meer dan honderd culturele achtergronden. De grootste groepen zullen bestaan uit mensen met een Turkse, Marokkaanse, Surinaamse, joodse achtergrond en deze mensen delen de stad met mensen die nog veel langer geleden begonnen zijn als Amsterdammers, Zaankanters en (West)Friezen bijvoorbeeld. Geen lijn op te trekken. Zou je zeggen.

Toch…Desalniettemin…Als je kijkt naar de landen rond de Middellandse zee…Dan zie je verschillen. Nee, zien is een te groot woord, je voelt ze. Neem bijvoorbeeld Italië. Dat associeer ik al snel met maffia en genieten van het leven. Van oude cultuur en een vergevingsgezinde kerk. Italiaanse leiders hebben iets van Berlusconi: Steenrijk, verdacht van banden met de maffia maar enorme (corrupte?) levensgenieters. De Italianen…dus. Gaan we eventjes wat naar het westen. Aan diezelfde Middellandse zee en met hetzelfde klimaat: Spanje. Met Spanje associeer ik rechtlijnige somberheid. De inquisitie. Een kerk zonder vergeving met sombere, sober levende leiders. Rechtlijnig maar nauwelijks rechtvaardig. Filips II en de hertog van Alva. De huidige leiders, koning Felipe IV en premier Rajoy, kunnen zich bijna spiegelen aan die twee. Rechtlijnig en overtuigd van hun gelijk. Ze stralen somberheid en soberheid uit. De somberste opera van Italiaan Verdi gaat over een Spaanse kwestie: Don Carlos…zo zie je maar.

Die sobere, rechtlijnige houding met die sombere ondertoon lijkt de geschiedenis van Spanje te bepalen. Destijds in de tachtigjarige oorlog met Nederland, maar nu eigenlijk ook. Let wel: Ik heb geen enkele sympathie voor Catalaanse nationalisten. Wat mij betreft zijn nationalisten één potnat en zijn het akelige volkshitsers die het slecht voorhebben met de maatschappij als geheel. De Catalaanse ex-president Puidgemont is een politieke kamikazepiloot; iemand die vanuit een idioot ideaal veel in gevaar brengt. De houding en actie van de Spaanse regering is natuurlijk ook niet adequaat. Rajoy en de koning stralen rechtlijnigheid uit. Somber en sober proberen ze met harde hand de orde te handhaven en het nationalisme de kop in te drukken. Dat gaat natuurlijk niet werken. Er had al in een heel veel eerder stadium een Spaans charmeoffensief moeten starten. De Spaanse regering had de nationalistische boot de wind uit de zeilen moeten nemen. Alles wat de Spaanse regering nu doet is te laat en op de verkeerde manier.

Zou er toch sprake zijn van een volksaard? Ik blijf het betwijfelen…ondanks de Spanjaarden en de Italianen.

Kleingeestigheid

Ik denk dat Puigdemont een oorlogshitser is en dat het het beste was geweest als men hem snel had opgepakt. Maar dat oppakken is nu onverstandig omdat het zaadje van een heilloze revolutie al aan het ontkiemen is. Daarom moet er naar een andere oplossing gezocht worden. Die andere oplossing lijkt de regering van Spanje niet te kunnen vinden. Sinds we spitsroeden moesten lopen in het Baskische Dax (nota bene in Frankrijk), waarbij we bier over ons heen kregen en waar we uitgescholden werden alleen maar omdat we niet in het wit gekleed waren en geen rode halsdoek droegen, en dus niet herkenbaar waren als Bask, heeft het nationalisme mij bang gemaakt. Toen ondervond ik aan den lijve wat het betekent. Nationalisme vernauwt de geest en brengt het slechtste in mensen naar boven. Omdat ik verwacht dat mensen die studeren of die doorgeleerd hebben een bredere blik hebben en zich niet voor het kleingeestige karretje van het nationalisme laten spannen, vallen zij mij steeds weer tegen. Juist studenten en intellectuelen lijken fanatieke Catalanen te zijn. Dat valt me tegen. Net zoals het me tegenvalt dat er intellectuelen (in spé) achter een partij als de PVV aanlopen. Een partij die ook gelooft in het wij-en-zij denken; kenmerk van het nationalisme.

Ondanks dat in Frankrijk en Duitsland en een beetje in Nederland, de ruimdenkende en niet-nationalistische partijen gewonnen hebben, is er nog helemaal geen ruimte voor vreugde, wat mij betreft. De nationalistische krachten zijn nog volop aanwezig en veel sterker dan ze zo’n tien jaar geleden waren. Het huidige nationalisme lijkt voort te komen uit verwennerij. Europa als geheel is nooit zo ongehoord rijk geweest als het nu is. Om met de hiernaartoe migrerende Afrikanen te spreken: Het goud ligt hier op straat. Onze zorgen liggen niet meer bij de voedselvoorziening maar juist bij de schade die de overvloedige voedselvoorziening aanricht. Puur een luxeprobleem. Europa is steenrijk dankzij…Europa. Dankzij het denken in bredere verbanden. Dankzij de eenwording van Europa. Toch roept die enorme rijkdom enorme weerstanden op. Ik begrijp die niet helemaal. Misschien verwacht men een nog snellere groei van de rijkdom. Maar overal in Europa zie ik een groeiende ontevredenheid en die ontevredenheid mondt uit in wij tegen de rest. Volkomen onterecht, maar ik zie het wel gebeuren.

Als er eenmaal een vijandbeeld is, wordt het heel erg moeilijk om het weer los te laten. En is dat beeld eenmaal geschapen, dan groeit en groeit het, hoe onterecht ook. In Catalonië is Spanje de grote boosdoener. Dat voor iedereen in Spanje dezelfde wetten gelden en de Catalanen absoluut niet achtergesteld worden, lijkt niemand zich meer in dat bewuste deel van Spanje te beseffen. De Spaanse regering, hoe onhandig opererend ook, is de kwaaie Pier. In dat opzicht lijken de Moslims bij ons in Nederland best op de Spanjaarden in en om Catalonië. Ook zij hebben massaal de zwarte Piet toegespeeld gekregen. Puigdemont is de Spanjaarden die in Catalonie wonen aan het bewerken zodat ze desnoods willen sterven voor hun vermeende vaderland.Daarom zie ik hem als een onvervalste kleinzielige oorlogshitser. Een gevaar voor Spanje en Europa.

De democratie en Catalonië

Vandaag wordt er in Catalonië een referendum gehouden. Een volksraadpleging over of Catalonië onafhankelijk moet worden van Spanje of niet. Een referendum dat op het verkeerde tijdstip gehouden wordt en op een manier die de democratie echt geen goed doet. En, voor zover ik het kan overzien, haar oorsprong vindt in niets anders dan de onderbuik van Catalanen; ondoordacht nationalisme. Het beste zou zijn dat het referendum door de organiserende partij wordt afgelast en dat ze met de Spaanse regering om de tafel gaan om de zaken op te lossen. Als je niet meer in overleg gelooft, dan houdt alles op. Inmiddels hebben de partijen hun hakken al te diep in het zand gezet en daardoor is geen van de partijen meer in staat om een weloverwogen besluit te nemen. De kloof tussen de partijen is te diep met als gevolg dat ieders standpunt onwrikbaar vastligt. Je hoopt altijd dat in dat soort situaties de intelligentsia het voortouw nemen. De mensen die geleerd hebben om met meer na te denken dan alleen hun onderbuik. Maar het nieuws gisterenavond: Met sleutels rammelende schooldirecteuren. De notabelen van Spanje. De hoger opgeleiden. De mensen die de volgende generaties moeten opleiden. Met hun rammelende sleutels wilden ze laten zien dat de scholen, stembureaus, opengaan. Omwille van de democratie moeten de stembureaus gesloten blijven. Ieder weldenkend mens zou dat moeten kunnen doorzien, want:

De tegenstanders van het referendum in Catalonië hebben hun standpunten niet kunnen verwoorden. De situatie was inmiddels al zo ver uit de hand gelopen dat alleen nog de stem van de voorstanders klonk. Elke andere mening wordt in die sfeer weggezet als onderhorig aan de Spaanse regering of fascistisch of whatever maar wordt in ieder geval niet als serieus beschouwd. Dat heet monddood maken. Gezien het feit dat de Catalaanse oppositie monddood is, kan het referendum niet democratisch zijn.

Omdat de Catalaanse volksraadpleging onwettig is verklaard gaan tegenstanders van onafhankelijkheid niet stemmen. Volgens de voorstanders is het dan hun eigen schuld als ze het referendum verliezen. Maar dat is niet zo. Dat is een ondeugdelijk argument. Catalonië is geen onafhankelijke staat. Wetgeving komt vanuit Madrid. Als dit referendum niet klopt volgens de wetten van de wettige en op democratisch tot stand gekomen regering van Spanje en keer op keer is afgewezen door de rechters, dan is het referendum ongeldig; dan wordt het wel gehouden maar zonder enige rechtsgeldigheid. Iets ontlenen aan de uitslag van het referendum is dan heel erg ondemocratisch.

Er kunnen vast nog meer argumenten worden genoemd waarom dit referendum niet moet plaatsvinden, maar het beste argument is, dat mensen nooit besluiten moeten nemen vanuit hun onderbuik. Nationalisme komt altijd voort uit onderbuikgevoelens. In Catalonië voelen mensen zich onterecht achtergesteld ten opzichte van mensen uit alle andere Spaanse provincies. Spanje is een rechtsstaat waar alle mensen gelijk zijn. Basta! Maar de gevoelens van achterstelling worden flink opgeklopt. Nationalisme brengt zelden iets goeds.

(Ik lees dat er op dit moment hevige gevechten gaande zijn.)

Nationalisme in Dax

We zijn gisteren aangekomen in Dax. Dé stierenvechtersstad in Frankrijk. In Spanje zijn we geen arena of stier tegengekomen, maar in Dax hebben we een appartementje zo ongeveer tegenover de arena. Gisteren aten we in een restaurantje dat vol hing met schilderijtjes met stoere stierenvechters. Josien en ik zijn niet voor het eerst in Dax. Op onze tocht naar Santiago hebben we twee dagen op de camping gestaan. De campingbaas grapte toen, nog voordat wij ook maar onze mond open hadden gedaan, dat Nederlanders altijd op de ‘Vietz’ kwamen terwijl hij wees naar onze trotse volgepakte rijdieren… Dax is een belangrijk keerpunt geweest in hoe ik over bepaalde dingen denk. Daarvoor ben ik Dax dankbaar, als je een stad al ergens dankbaar voor kan zijn.

Op een erg warme dag in augustus naderden wij op onze volgepakte fietsen Dax. Nog voordat we de stad binnenreden, stopten we bij de supermarkt. Zo’n gigantische. We kochten er kersen en wat te drinken. Vlakbij was een klein parkje en daar gingen we in de schaduw zitten om nog even na te genieten van de heerlijke tocht die we gemaakt hadden. Les Landes des Gascoigne hadden we zojuist doorkruist. Alleen de naam al. Laat die naam lekker over je tong rollen en je voelt je even een echte Fransman. Kilometers bos hadden we gehad. Bijna helemaal vlak. Behalve bij riviertjes. Dan even een dalletje. Bij zo’n klein dalletje had ik verkeerd geschakeld (hoorde ik later van de fietsenmaker) en was mijn ketting gebroken. Maar ik had mijn ketting weten te repareren en voelde me helemaal het mannetje! Mijn dag kon niet meer stuk. Bovendien; geen vieze handen want de vieze-werkjes-handschoentjes die we mee hadden genomen bleken afdoende!

Naast het parkje waar we zaten, kwamen wat wegen samen. Beetje lawaaierig. Er werd veel getoeterd, viel ons op. We zagen half blote jongens uit de auto’s hangen die langsreden. Ze hadden kleren aan die wij associeerden met een voetbalclub. We dachten dat er een belangrijke voetbalwedstrijd was of zoiets. Wel heel erg ongebruikelijk een voetbalwedstrijd midden in augustus… Maar wisten wij veel…

Toen we echt de stad binnenreden, beseften we dat die ‘clubkleuren’ geen clubkleuren waren, maar dat het nationalistische dracht was. We zaten in Baskenland. We waren midden in de stierenvechtersfeesten terecht gekomen. Tijdens deze feesten voelen Basken zich pas echte Bask. Ze trekken witte kleren aan en doen een rode zakdoek om hun hals. Vanaf het moment dat ze witte kleren aanhebben en een rode zakdoek om hun nek hebben, zijn er insiders en outsiders. Josien en ik op onze fietsen waren buitenstaanders; dat moge duidelijk zijn. Onze rit door de binnenstad leek wel iets op spitsroeden lopen. Ik werd bespuugd en kreeg bier naar mijn hoofd. Ook werd ik beschimpt, denk ik, maar omdat ik geen Baskisch versta, weet ik het niet. Ik voelde me niet echt welkom.

118_1805

Het zette mij aan het denken. De strijd om Baskenland. Ik had er sympathie voor. Was die sympathie terecht? Ook andere landstreken of ‘volken’ en strijd om ‘jezelf’ te mogen besturen, overal. Wat heeft nationalisme ons eigenlijk te bieden? Moeten we wel zo voor een ‘eigen’ staat zijn? Toen ik als vreemde eend in de bijt door Dax fietste besefte ik dat nationalisme het begin is van heel veel ellende… Weg met het nationalisme!

Brexit: De ratio verliest van de emotie

Brexit is een feit. Groot-Brittannië heeft in een referendum gekozen om uit Europa te stappen. Het is nu realiteit; de schreeuwers hebben gekregen waar ze om vroegen. Een land dat altijd al matig pro-Europa was, stapt er nu definitief uit. Ik dacht een tijdje dat ik hoopte dat de Britten zwaar gestraft zouden worden. Dat de pond naar een historisch dieptepunt zou devalueren; dat de effectenbeurs van Londen volledig in zou storten, dat de niet-Engelse banken massaal Londen zouden verlaten. Maar ik denk niet zo. Het is nu een historisch feit. Het is niet anders; we moeten ermee leren leven.

Eén van de redenen om in Europa zo strak te gaan samenwerken was, dat men, met de dramatische eerste helft van de twintigste eeuw voor ogen, hoopte dat hele sterke economische banden tussen de landen de kans op een blijvende vrede groter achtte dan zonder die samenwerking. Laten we niet vergeten dat de laatste stuiptrekkingen van een onverenigd Europa een ramp waren. Zelden zo veel misdadige nationalistische politici die tegelijk aan de macht waren als in de eerste helft van de twintigste eeuw. Nationalisme heeft zelden tot iets positiefs geleid. Daarom maak ik me wel zorgen. Ineens overal nationalisme in Europa. Frankrijk voor de Fransen; Nederland voor de Nederlanders. Zelfs binnen landen zie ik weer bewegingen opkomen voor afscheiding. Ik vind niet dat het er vrolijker op wordt.

In een commentaar op een mogelijk uittreding van de Britten las ik dat dat weleens grote gevolgen kan hebben op de stabiliteit van Groot-Brittannië. De Schotten zouden erg pro-Europa zijn. Een Britse uittrede uit Europa zou het kamp van nationalistische Schotten die Groot-Brittannië willen verlaten wellicht een enorme boost kunnen geven. Zijn we blij met een uiteenvallend Groot-Brittannië?

Men wilde een betere wereld creëren. Dat was het argument waarom het uitdijende Europa toen zoveel succes had. Dat argument is helemaal niet meer koosjer. ‘Europa’ staat niet meer voor een betere wereld. Politiek/emotionele argumenten pro Europa worden weggezet als bangmakerij. Daarom zie je dat alle argumenten pro Europese samenwerking, economische argumenten zijn. ‘Een uittrede uit de EU gaat ons kapitalen kosten.’ ‘Een handelsland zoals Nederland is compleet afhankelijk van Europese samenwerking.’ Wordt er daarentegen een emotioneel politiek argument gebruikt (Een verenigd Europa heeft tientallen jaren gezorgd voor een vreedzaam Europa) dan wordt dat weggewuifd.

Economische argumenten boeien de tegenstanders niet. De tegenstander maakt eigenlijk alleen maar gebruik van politieke emotioneel geladen argumenten. Nationalistische argumenten. Daarom gaan de tegenstanders van Europa winnen. De tegenstanders hebben de argumenten in handen waarmee ze het stomme volk kunnen manipuleren. De ratio verliest van de emotie. Daarmee is maar weer gezegd dat de geldigheid van argumenten worden bepaald binnen een de historische context. Wat nu waar is hoeft dat morgen niet meer te zijn.

Baskenland

Vakantie in 2005, tijdens onze fietstocht naar Santiago… We zaten in een parkje aan de rand van Dax. Het was onrustig. Er reden steeds toeterende auto’s langs. Jongens met clubkleuren hingen uit de raampjes van hun auto’s. Josien en ik hadden het idee dat er een voetbalwedstrijd gespeeld moest worden. Clubkleuren, uitgelaten mannen, ontblote bovenlijven, drank… niet ons ding…zeg maar.

We fietsten Dax in. De binnenstad bleek een gekkenhuis. De meeste mensen liepen in het wit gekleed en hadden een rode halsdoek om. En een rood petje. Al snel zagen we dat er een soort feest aan de gang was en dat de ‘clubkleuren’ eigenlijk de Baskische kleuren waren. We zagen dat het alles te maken had met de stierengevechten die ’s avonds gehouden werden. Dat veroorzaakte een nationalistische orgie van jewelste.

Er moet een verband zijn tussen jonge mannen, groepsgevoel, alcohol, testosteron en ontblote bovenlijven aan de ene kant en zeer vervelend gedrag naar mensen die niet bij de groep horen aan de andere kant.  Het was duidelijk dat wij niet bij de groep hoorden met onze volgepakte fietsen en onze fietsbroeken en onze toevallig gekozen kleur shirt. In Dax moesten we spitsroeden lopen. We kregen bier over ons heen en voelden ons niet echt welkom. Baskenland. Frans Baskenland. Zoveel Baskisch nationalisme als daar in Frankrijk zouden we niet meer tegenkomen. We voelden ons daar niet prettig bij.

We beseften ons dat we in gebied rondfietste waar men onafhankelijk wilde worden. De Baskische afscheidingsbeweging ETA was berucht in die dagen. Met bomaanslagen zaaiden ze dood en verderf. Op dat moment gaf ik heb het voordeel van de twijfel; er waren overal in de wereld mensen die streefden naar een eigen staat, dus waarom de Basken niet?

Na onze fietstocht door Dax ben ik tot de conclusie gekomen dat nationalisme altijd fout is. FOUT met hoofdletters. Nationalisme verheerlijkt de eigen groep en zet zich af tegen de rest van de wereld. Nationalisme houdt van zondebokken en plakt daar bij voorkeur een etnisch of religieus etiket op. Bij oorlog speelt nationalisme altijd een rol. Een kwalijke rol. In een fijn land wordt je gezien en beoordeeld als individu, in een afgezakt land wordt je een nationalistisch bepaalde groep ingeduwd en wordt de geroep gezien en beoordeeld. Nationalisme brengt niets dan onheil.

Het lijkt me duidelijk dat Wilders mijn vriend niet is. Hij doet er alles aan om een nieuw nationalistisch gevoel te kweken. Dat moet ons uit Europa drijven. Dat duwt ons in het hok van Nederlanders die een Joods-Christelijke achtergrond hebben. Dan kunnen we de Islam als onze tegenstander zien en Marokkanen als zondebok. Onheil dus.

Daarom werd ik zo getroffen door een klein artikeltje in de Volkskrant van gisteren…In Baskenland is een onderzoek gedaan. De grote meerderheid ziet niets in onafhankelijkheid. Kennelijk is de stemming helemaal omgeslagen, daar in Baskenland. Hebben ze daar toch het licht gezien: Weg Baskisch nationalisme!

Auschwitz en het nationalisme

Ik kijk op het ogenblik naar een populairwetenschappelijke reeks documentaires over Auschwitz op Netflix. Echt niet de beste documentaires. Maar toch werd ik gisteren getroffen door iets wat een holocaust slachtoffer zei. Het verhaal dat verteld werd ging over de Hamburgse joden die in eerste instantie naar het getto van Lodz waren gedeporteerd. Van mensen die over het algemeen behoorden tot de middenklasse van Duitsland, werden het paupers in een vreemd en vijandig getto. Alles wat ze mee hadden kunnen nemen en wat hun tijdens de reis niet ontnomen was, moesten ze ruilen voor voedsel en onderdak. Ze leefden onder de erbarmelijkste omstandigheden. Met de nek aangekeken door de Poolse joden (het waren immers Duitsers) en door de Duitsers (want het waren joden).

Op enig moment begonnen de deportaties naar de vernietigingskampen. Voor de bewoners van het getto was dat een reis met onbekende bestemming. Dat de reis naar een plek ging waar ze zouden worden vermoord, wisten ze niet. Wisten ook veel Duitsers niet. Je zou dan kunnen denken: Het getto van Lodz is een verschrikkelijke plek. Daar wilden de mensen graag weg. Het transport naar onbekende bestemming, bood een uitweg. Was het zo dat mensen graag gedeporteerd wilden worden? Weg uit dat getto en naar een onbekende bestemming. Nee dus. Dat was dus niet zo. Liever in dat vieze, hongerige door epidemieën bezochte getto dan vertrekken naar onbekende bestemming.

Ik loop weer over dat immense terrein van Auschwitz-Birkenau. Ik zie de toiletten weer voor me. De barakken die nog overeind staan en de barakken die platliggen. En ik voel me geweten knagen omdat ik een paar steentjes heb meegenomen van barak 18…waar mijn oma heeft gezeten omdat ik vind dat je met je poten van dit soort plekken af moet blijven. Ik heb de steentjes in een wijnglas gedaan en op een goed zichtbare plek in de huiskamer gezet. Ik wil niet vergeten dat mensen zoals jij en ik. Die geslaagd waren in het leven van de ene op de andere dag weggezet werden als minderwaardig. Wat er daarna ook gebeurde….

Ik leg geen verband tussen het dreigende uiteenvallen van Europa en Auschwitz, maar toch vraag ik me af waarom het nationalisme zo verschrikkelijk opkomt. Nationalisme heeft alleen maar voor ellende gezorgd. Ik begrijp het niet. Ik begrijp niet dat anderen dat niet zien en ik begrijp niet dat mensen die doorgeleerd hebben en echt niet de stomste zijn, dat niet zien. Bij Wilders zie ik vooral honger naar macht. Maar ik zie ook bij sommigen idealisme. Onbegrijpelijk. Nationalisme als idealisme. Ik word er bang van. Nationalisme leidt niet automatisch naar Auschwitz, maar Auschwitz is wel degelijk voortgekomen uit nationalisme!