Op 20 november om 22.20 op de zender NPO2 werd de documentaire ‘Blauwdruk’ van Sara Kolster uitgezonden. Vier vrouwen vertelden hierin hoe hun moeder door hun vader werd vermoord en wat dat voor invloed op hun leven heeft gehad. Alle vier nu volwassen maar toen het gebeurde nog kind. Eén van de vrouwen vertelde dat ze als zevenjarig meisje op een kwade dag haar vader op straat tegenkwam en dat hij tegen haar zei dat ze haar moeder maar moest vertellen dat ‘het morgen zou gebeuren’. En inderdaad, de daarop volgende dag schoot hij haar moeder dood. In de andere drie verhalen werd de dood wat minder aangekondigd, maar was daarom niet minder heftig. Twee zusjes, de één dertien en de ander achttien toen ‘het’ gebeurde. Wat aangekondigd was in dit geval, was de echtscheiding van hun ouders. ’s Nachts werden de zusjes wakker van pistoolschoten. De jongste hoorde haar vader en vroeg wat er aan de hand was… ‘Niets’, zei hij: ‘Ga maar weer lekker slapen’. Vervolgens vond ze het lichaam van haar moeder. De vader en de meisjes werden meegenomen naar het bureau en kennelijk allemaal als verdachten gezien. Ze werden – nog in pyjama en op blote voeten – afgezonderd van elkaar in een politiecel gezet nadat hun vingerafdrukken waren afgenomen. Na acht uur isolatie konden de zusjes pas bij elkaar uithuilen om het feit dat ze die nacht wees waren geworden en ontdekte de achttienjarige op pijnlijke wijze dat ze verder als volwassene beschouwd zou worden. Bij de laatste vrouw voerde haat de boventoon. Ze haatte haar moeder en toen haar vader d’r moeder vermoordde, haatte ze ook nog haar vader. Na een slopende rondgang langs pleeggezin, nonnen en andere gezinsvervangende tehuizen werd ze achttien en was ze vrij. Ze veranderde zowel haar voor- als haar achternaam zodat ze in niets ook maar iets te maken had met de ouders waar ze genetisch van afstamde.

Werkelijk hartverscheurende verhalen. Mij raakte vooral het verhaal van de zusjes die afzonderlijk van elkaar in pyjama in een politiecel werden opgesloten terwijl het beeld van hun vermoorde moeder op hun netvliezen brandde; hoe kan je zoveel fout doen als politie! Maar eigenlijk was natuurlijk elk woord hemeltergend; van het ene op het andere moment raak je als kind alles wat je vertrouwd is kwijt; het huis waar je in woonde; je beschermende gezinscocon; je staat alleen op de wereld, zelfs als je broertjes of zusjes hebt. Verhalen die verteld mogen worden en verhalen waar wij volle aandacht voor willen hebben. Maar daar komt mijn kritiek: Waarom alleen vrouwen? Juist in dit verhaal had ik heel graag het verhaal gehoord van een man die dit als jongetje is overkomen. Het idee van vrouwen als slachtoffer van mannelijk geweld wordt ermee versterkt terwijl dat in mijn ogen nuance verdient; maar heel weinig  – maar toch nog veel te veel – mannen vermoorden hun partner. Een jongen wiens moeder door vader was vermoord zou meer balans in het geheel hebben gebracht. Bovendien zou dat een interessant ander perspectief kunnen geven omdat jongens zich vaak ietsje anders verbonden weten met hun vader en moeder dan meisjes. De verhalen van jongens als slachtoffer zullen niet minder dramatisch zijn.

Maar helaas heb ik meer kritiek op de documentaire. De verhalen hebben zo’n gigantisch lading dat de documentaire alleen met de vertellende vrouwen al iets overladen zou zijn geweest. De regisseur vond de verhalen toch kennelijk niet genoeg en liet de vrouwen een kamer reconstrueren met schildertape op een enorme vloer (de blauwdruk?) en vervolgens werd in hout op (bijna?) ware grootte de ruimte gebouwd. Erg onduidelijk was welke kamer ze moesten reconstrueren; was het de ruimte waar hun moeder vermoord was, was het hun eigen kamer? Compleet onduidelijk. Waarom reconstrueerde ze die ruimte? Geen idee. Dat nabouwen in hout van de ‘blauwdruk’ op de vloer was voor de argeloze kijker vrijwel onherkenbaar. Wat wilde de regisseur daar eigenlijk mee? Tijdens het vertellen van de verhalen kwam vaak het op de vloer geplakte schildertape in beeld waardoor je niet meer kon achterhalen wat door wie gezegd werd. Bovendien werden de verhalen bijna overstemd door muziek. Zelfs met koptelefoon op was het moeilijk op sommige momenten om te horen wat er gezegd werd.

Mijn conclusie is dat de verhalen een betere uitwerking verdiend hadden. De vertellende vrouwen maakten de documentaire waardevol ondanks dat ze zwaar werden tegengewerkt door de fratsen van de regisseur. Ook minstens één man aan het woord laten die op dezelfde manier zijn moeder verloren had, zou voor een betere balans hebben gezorgd. Jammer! Gemiste kans.