Volgens Ischa Meijer werden er in elk joods gezin twee de lekkerste kugel-met-peren gebakken; de ene was de kugel van je schoonmoeder en de andere van je eigen moeder. En welke nou de aller-aller lekkerste was, was bron van eeuwige strijd tussen pa en ma. In het gezin waar ik uit kwam, was er maar een de lekkerste, namelijk van mijn oma van moeders kant. Mijn joodse moeder trouwde een goj, mijn pa. Aan hem was de kugel niet besteed. Mijn zusje vond het ook maar een taaie hap, maar mijn opa, mijn moeder en ik waren er gek op. Ik weet eigenlijk niet wat mijn broer ervan vond…zal het hem eens vragen. Voor mijn opa kwamen alle jeugdherinneringen weer boven als de zoete geur van stoofperen en krenten, rozijnen en stemgember in het huis hing. En die geur ging goed hangen want de kugel stond een uurtje of 4 op lage temperatuur gaar te stoven in de oven. Dat is de reden waarom ik vermoed dat de kugel geen lang leven meer beschoren is; te complex, te veel moeite en een heel aparte textuur die niet iedereen kan waarderen. Dan zijn er ook nog eens maar weinig joden over en trouwen joden steeds minder met joden (zie mijn ma en zie mijzelf).  Kugel-met-peren is een pudding die in het vocht van stoofperen en met stoofperen wordt gegaard. Een dik, zoet, vet beslag, goed gevuld met krenten, rozijnen, gehakte amandelen en gember maar zonder bakpoeder of gist. Eet je de gare kugel dan heeft hij een beetje neiging om aan je tanden te plakken. Over ‘cement’, praten de kugelhaters. Plakt hij niet aan je tanden dan is het oordeel van de kenners dat hij te droog is. Zet je een paar joodse Nederlanders bij elkaar en vraag je naar het lekkerste gerecht uit de joodse keuken, dan komen ze geheid met kugel-met-peren. Ik heb ook een poging gewaagd voor vrouw en zonen. Ik geloof dat ze het wel aardig vonden zonder dat ze even enthousiast werden als ik.

Toen ik het grote joodse kookboek ‘De joodse keuken’ van Claudia Rooden erop nasloeg, zag ik verschillende kugels, maar geen enkele die leek op ‘onze’ kugel-met-peren. Zelfs hartige kugels, staan er in haar kookboek, maar een hele doodgewone kugel zoals ik hem ken, staat er echt niet in. Dat doet mij sterk vermoeden dat dit gerecht een typisch Nederlands gerecht is. Een Nederlands joods gerecht dus. Daarom ben ik gaan zoeken in de Nederlands-joodse kookboeken die ik heb of ken. Een van de eerste was het kookboek van S. Vos. ‘De oorspronkelijk Israëlitische keuken’ uit 1914. Ja, daar komt een kugel in voor die al ietsje meer lijkt op wat ik ken. Slechts gevuld met krenten (goed wasschen en nakijken want er kunnen stenen tussen zitten). Het kugelbeslag laat ze in een puddingvorm gieten die je goed kunt afsluiten. Vervolgens zet ze hem in een pan met kokend water en laat ze hem daar 3 a 4 uur in garen. Daarmee krijg je wel, denk ik, een consistentie zoals ik de kugel beschreef. Volgens S. Vos dient men de kugel op samen en dus naast de stoofperen. Saartje Vos liet de kugel niet garen in het stoofpeervocht, dat is het grote verschil. Op de tentoonstelling ‘Amsterdam eet’ in het Allard Pierson museum kwam ik het boekje ‘De joodse keuken’ tegen van Bea Polak uit 1955. Het ligt opengeslagen op de pagina met het recept van haar versie van kugel-met-peren. Ze beschrijft het in 1955 zo ongeveer als mijn oma het tot het overlijden van mijn opa in 1989 maakte. maar eindigt het recept met de mededeling dat de kugel-met-peren ook wel met apart kugel en apart stoofperen gemaakt wordt; op de Saartje Vos manier dus. Opmerkelijk is dat Bea Polak 250 gram ‘rouw gedraaid vet’ in het recept stopt. Rundvet, neem ik aan. Volgens Jonah Freud In ‘Lekker joods’, werd er rundvet gebruikt voor het gemak omdat je anders geen vlees voor de kugel kon eten; de koosjere keuken staat het gebruik van vlees en melkproducten door elkaar niet toe. Volgens mij deed oma er margarine door en ik zou er, net als Jonah Freud, roomboter door doen.

Jammer als het recept en het gerecht verdwijnt.

Oke, nog één dan…Betty Braasem…Betty was een half jaartje mijn baas in Betty’s koffieshop in een tijd toen je in een koffieshop nog…koffie dronk. Ik was een jaartje of 18 en stond in de keuken. Er werd kugel-met-peren geserveerd, gemaakt door de moeder van Betty. Maar…ze kan het zelf ook!