Tagarchief: Zionisme

Gedicht geschreven in Bergen-Belsen

En toen was er een gedicht. Een opmerkelijk gedicht. Niet zozeer qua inhoud, maar meer door de omstandigheden waar het tot stand kwam. En toch ook de inhoud, een beetje. De dichter: Joseph Gompers. De datum 1 mei 1944 en de plaats waar het geschreven werd: Bergen-Belsen. Op die plek wil je als jood niet zijn op 1 mei 1944. Een concentratiekamp van nazi-Duitsland. Weliswaar geen plek met gaskamers en crematoria waar de dood een fabrieksproces was, maar ook geen plek waar het de bedoeling was dat je, als jood, overleefde. Honger en gebrek en verschrikkelijke epidemieën moesten ervoor zorgen dat men snel dood ging. Een afgrijselijke plek om te zijn op 1 mei 1944. Gompers overleefde Bergen-Belsen dan ook niet. Hij schreef het gedicht ter nagedachtenis aan Fre Cohen… Met de dood voor ogen tekende Gompers een gedicht op met Fre Cohen kennelijk voor ogen. Vriend Joop Voet zag daar na de oorlog in dat Fre Cohen en Joseph Gompers een meer dan vriendschappelijke relatie moeten hebben gehad; dat ze minnaars waren.

Ik ben geïnteresseerd in het leven van Fre Cohen. Liefde en partnerschap is een belangrijk element in het leven van een mens. Omdat Fre Cohen altijd ongetrouwd is gebleven, is het niet zo gek om te kijken of onze kunstenares de liefde gekend heeft. Waarom? Geen idee. Misschien wel sensatiezucht. Laten we het houden op dat we graag een compleet beeld willen krijgen van de vrouw die ons zoveel moois schonk.

Eerst maar eens kijken wat er wel bekend is over de relatie tussen Gompers en Cohen want dat ze ‘iets’ hadden, dat is wel duidelijk. Cohen leerde Gompers goed kennen na de machtsovername van Hitler in 1933 in Duitsland. Die greep naar de macht leidde al snel tot anti-joodse maatregelen in Duisland en bracht een joodse vluchtelingenstroom op gang naar Nederland. De zeer sociaal voelende Cohen wilde een rol spelen in de opvang van de vluchtelingen. Er was onder anderen een steunfonds opgericht om de vluchtelingen financieel te helpen. Vertaler, dichter en journalist Joseph Gompers was een van de beheerders van het steunfonds. Gompers was voorstander van een joodse staat in Palestina; een zionist.  Socialisten – en dat was Fre Cohen – zagen internationale verbroedering van de arbeidersklasse als toekomst en daarbij speelde godsdienst of afkomst geen rol van betekenis. We weten niet precies watw Fre Cohen voor ogen stond. Ik zie dat juist in de periode na 1933 meer en meer joodse motieven in haar werk opduiken… Dat Fre Cohen en Joseph Gompers ‘iets’ met elkaar hebben, ligt voor de hand want ze komen veel bij elkaar over de vloer. Ze verzorgen samen artikelen in het Nieuw Isrealitisch Weekblad die Gompers schrijft en worden geïllustreerd door Fre Cohen. De kunstenares maakt twee mooie ex-librissen voor Gompers.

Terug naar het gedicht ‘De roode meidoorn’; het gedicht dat Joseph Gompers in Bergen-Belsen ter nagedachtenis aan Fre Cohen schreef. Kunnen we daar iets in lezen dat een beeld geeft van de relatie die Gompers en Cohen met elkaar hadden? Ik denk het wel. Als we ervan uitgaan dat zij een liefdesrelatie hadden dan verwacht ik dat het gedicht ‘De roode meidoorn’ een liefdesgedicht is. Dat is het niet. Gompers heeft tal van liefdesgedichten geschreven en dit gedicht lijkt daar niet op. Bovendien denk ik dat je een gedicht opdraagt aan je geliefde (zelfs als ze al overleden is) en dat ‘ter nagedachtenis’ op meer afstand duidt.

Ik zie in het gedicht meer gezamenlijke strijd en gezamenlijke idealen en daarmee een diepe vriendschap. Geen erotiek. Ik denk niet dat Gompers en Cohen een liefdespaar waren. Ik lees in het gedicht een groot verlangen naar betere tijden. Ik denk dat Cohen is gaan geloven in een joodse staat in Palestina waar joden vrij van vervolging zijn. In die nieuwe staat zal een joodse vorm van socialisme ontstaan waarin veel AJC-idealen werkelijkheid zouden moeten worden. Ik denk dat Gompers en Cohen daar eindeloos over hebben gediscussieerd en het heel erg met elkaar eens zijn geweest. Zionisme was uiteindelijk toch wel de weg uit de hel waar ze vanaf de jaren dertig als joden in terecht waren gekomen.

Ik ben Zionist!

Vandaag heb ik geleerd dat ik zionist ben. Iedereen die vindt dat Israël bestaansrecht heeft is zionist. Tenminste dat begrijp ik uit het dubbelinterview dat vandaag in de Volkskrant staat met Esther Voet en Natascha van Weezel. Toch vind ik het gek. Waarom ben ik speciaal een zionist als ik vind dat Israël bestaansrecht heeft? Waarom is er niet een naam voor mensen die vinden dat Nederland bestaansrecht heeft? Waarin verschillen Nederland en Israël. Beide landen bestaan; beide landen zijn internationaal erkend. Als je het bestaansrecht van Israël niet erkend dan loop je gewoon een tijdje achter. Israël heeft niet alleen bestaansrecht, het land moet bestaansrecht hebben. Zeker na de tweede wereldoorlog. De holocaust rechtvaardigt een joodse staat. Dat die staat op de plaats terecht gekomen is waar hij nu ligt; tsja, dat kon niet anders. Wellicht had het ook wel in Oekraiene gekund, of Polen. Daar leefden ook van oudsher heel veel joden, maar de geschiedenis besliste anders. De overgebleven joden besliste anders. De wereld besliste anders. Bovendien was al voor de oorlog, en de holocaust, een blauwdruk van het huidige Israël in Israël zichtbaar.

Kijk je in mijn hart dan voel ik helemaal niets voor joden. Ook niet voor Nederlanders of Welshman. Niet voor Molukkers of Oezgoeren. Niet voor Masai en ook niet voor Pygmeeën. Ik geloof in de mens. Wat mij betreft mag alles en iedereen door elkaar gemengd worden. Wat mij betreft zou ik huwelijken willen stimuleren tussen alle volkeren op aarde totdat er één soort overblijft; de mens. Noem het wat mij betreft: MENSCH. Het maakt me niet uit. Van volkeren komt uiteindelijk heel veel ellende. Dat discrimineert elkaar en dat voert oorlog tegen elkaar. Daar staat cultuur tegenover. Dat moet ik niet vergeten; het is niet allemaal kommer en kwel. Maar wil je een einde aan discriminatie en raciale ellende maken, hef de verschillen op door een mooie mengelmoes te maken van alle volkeren op aarde.

Dat is dus op dit moment niet realistisch. In de westerse wereld doen we er al wel ons best voor. Maar racisten liggen op de loer. We wapenen ons tegen discriminatie maar het valt niet mee. Zelfs mensen van goede wil worden makkelijk om de tuin geleid. Neem Sunny Bergman; ze trapt zo in Gloria Wekkers racistische val. In Nederland doen we ons best om MENSCH te worden. In de rest van de wereld gaat dat allemaal veel langzamer. Daar liggen volkeren nog tegenover elkaar omdat ze zich…een ander volk voelen. Neem bijvoorbeeld de Oekraïners en de Russen. Leg mij de verschillen uit! Maar toch liggen ze als vijanden tegenover elkaar.

Helaas is het zo dat in deze wereld volkeren zonder staat het nog veel moeilijker hebben dan volkeren met een eigen staat. Een volk zonder staat heeft geen leger om zich te verdedigen maar woont wel in bij andere volkeren die wel een eigen staat hebben. Neem bijvoorbeeld de Armeniërs die destijds in Turkije leefden. Weerloos waren ze. Met een beetje opgeklopte Turkse haat werden ze massaal over de kling gejaagd. Ook de joden ontliepen hun lot niet als volk zonder staat. Ik ga dat hier niet uitkauwen. Maar dat maakt wel dat ik vind dat Israël bestaansrecht heeft. Dat maakt dat ik zionist ben, kennelijk. Het zij zo.