Tagarchief: Van der Heijden

A.F.Th. van der Heijden – De ochtendgave

Zou het weer gaan lukken om een lekker boek te gaan lezen? Ik hoop het. Sinds de grote vakantie, nu toch alweer een klein half jaar geleden, heb ik eigenlijk niets behoorlijks meer gelezen. Ik heb wel boeken gekocht en ben begonnen met lezen, maar op de één of andere manier wilde het me maar niet boeien. Ik kon me er ook niet op concentreren. Mijn laatste grote literaire project was de shortlist van de Ako-literatuurprijs. Afgerond dus tijdens de vakantie. En nu zitten we tussen Sinterklaas en kerst. Ongelofelijk! Ik wilde wel, maar het lukte niet. Ook het boek dat ik nu, uiteindelijk, wel gelezen heb, had ik enkele maanden geleden weggelegd. Ook daar kon ik me maar moeilijk op concentreren. Maar nadat ik niemendalletje, maar goed geschreven, ‘Grijs gebied’ van Marion Pauw had uitgelezen, wist ik dat mijn liefde voor lezen weer terug zou komen. Van het boekje van Marion Pauw heb ik niet veel onthouden, trouwens. Ik vond het wel spannend en dat is niet zo gek voor een ‘spannend’ boek.

Met deze roman van Van der Heijden had ik aanvankelijk best moeite. Natuurlijk speelde mijn leesdip mij parten, maar ook het verhaal zelf schoot niet erg op. Dat is ook meteen een beetje mijn kritiek. De roman opent zeer spectaculair, en na nog een hoogtepunt zakt het behoorlijk in. Daarna krabbelt hij langzaam weer op om langzaam naar een matige apotheose toe te werken. Dat inzakken, daar had ik dus behoorlijk last van toen ik de roman voor de eerste keer ter hand nam.

De roman speelt zich voor het overgrote deel af in de tweede helft van de zeventiende eeuw. 1672, het rampjaar waarin het volk redeloos was, het land reddeloos en de regering radeloos. Dat jaar dus. Toen het gepeupel de gebroeders De Witt lynchte. In dat jaar vielen verschillende mogendheden de republiek binnen. Onder anderen ook Frankrijk. Het Frankrijk van zonnekoning Lodewijk XIV bezette de stad Nijmegen. Zes jaar later werd de stad weer verlaten door de Fransen. Zie hier het décor van de roman ‘De Ochtendgave’.

De roman begint met de onthoofding van de oude burgemeester Roukens. De oude burgemeester heeft met geweld zijn macht terug willen winnen, maar de opstand is mislukt. De daders worden gestraft. De onthoofding van de burgemeester is de laatste straf die wordt voltrokken. De verteller, chirurgijn en secretaris Sonmans is inmiddels een oude man. Hij is aanwezig bij de onthoofding. Hij krijgt, zonder dat hij dat begrijpt, de gouden knopen van de veroordeelde oud-burgemeester.

Na de voltrekking van dit doodvonnis verplaatst het verhaal zich terug naar het rampjaar. Tijdens de belegering van de stad Nijmegen door de Fransen treedt Sonmans in het huwelijk met Sara. Sonmans heeft een cadeau, als ochtendgave in de kamer gezet waar hij en zijn bruid de nacht doorbrengen. ‘s Ochtends komen ze niet toe aan dit cadeau maar wel aan een fikse vrijpartij. Na die vrijpartij blijken de Fransen Nijmegen binnen te trekken. Zonder verder iets te zeggen over het hoe of wat, verdwijnt Sara.

Het verhaal verplaatst zich naar enkele jaren later. Sonmans heeft zijn vrouw niet meer kunnen vinden. Hij is secretaris geworden van de Nijmeegse delegatie bij de onderhandelingen over de vrede met de Fransen. Sonmans decodeert berichten van een spion. Hij herkent in het handschrift zijn vrouw Sara. De episode van onderhandelingen in deze roman is vrij lang. Dan wil men de vrede weer tekenen, dan weer niet. Een episode die ik na verloop van tijd best saai begon te vinden. Taai om doorheen te komen.

Het tekenen van de vrede doet de roman herrijzen. Tijdens de feestelijkheden weet Sonmans Sara terug te vinden. Vanaf dat moment werkt de roman toe naar een zeer bescheiden apotheose.

Van der Heijden blijft natuurlijk een groot schrijver. Deze roman is wat mindere tussen de vele fantastische romans die ik van hem heb gelezen. Zijn beschrijving van de markt en de ooievaars die er speciaal voor het visafval staan, is meesterlijk. Hij blijft een meesterlijke verteller. Maar zelfs een meesterlijke verteller vertelt soms ietsje minder meesterlijk verhaal. De ochtendgave, dus.

 

Viespeuk

De meeste films van Roman Polanski heb ik gezien en bijna zonder uitzondering zijn ze fantastisch. Zelfs zijn slechtste film stijgt nog makkelijk boven het gemiddelde filmaanbod uit. Hij weet altijd een onverwacht point of view te kiezen in een meestal heel gewoon verhaal. Dat maakt hem zo goed. Maar Polanski brengt me ook in verwarring. Ik hou niet van mannen van boven de veertig die hun piem in een dertienjarig meisje stoppen. Hou ik echt niet van. De Poolse rechter deed deze week uitspraak: de inmiddels tweeëntachtig jarige Polanski wordt niet uitgeleverd aan de Verenigde Staten. Daardoor hoeft hij zijn straf dus niet uit te zitten. De straf op seks met minderjarigen is in de huidige VS onbarmhartig. Zo onbarmhartig dat je vragen gaat stellen over de mensenrechten in de VS…

Een paar jaar geleden las ik ‘Het Schervengericht’ van Van der Heijden. Niet zijn sterkste roman overigens. In deze roman verbeeldt Van der Heijden het leven van Polanski in voorarrest in de gevangenis. (Na het voorarrest wist Polanski naar Europa te vluchten en zijn straf te ontlopen.) Een paar scenes in die roman zijn me erg bijgebleven. Van der Heijden beschrijft hoe Polanski de cellen schoonmaakt. De vuiligheid. Vies wc-papier dat hij op moest vegen. Van der Heijden beschrijft dat zo gedetailleerd dat je er een beetje onpasselijk van wordt. Daarmee plaatst hij de geniale filmregisseur – die belangrijk is voor de hele westerse filmcultuur – tegen het decor van het laagste van het laagste. Uiteindelijk natuurlijk een retorische truc om ons rijp te maken voor de gedachte dat Polanski echt niet in de gevangenis thuishoort.

Een tweede scene die ik nog goed voor de geest kan halen is de seks met het 13-jarige meisje. Van der Heijden beschrijft dat haast als seks met een volwassen vrouw. Daarmee versluierend wat het eigenlijk betekent; seks hebben met een meisje. Breng een dag door tussen de brugpiepers op de middelbare school en je beseft wat seks met zo’n meisje betekent! Ze spelen nog met de poppen!

Aan de andere kant…toen ik een brugpiepertje was…toen zat onze muziekleraar Geert, op niet mis te verstane wijze aan achter Gonny met haar enorme boezem. Dat speelde in dezelfde tijd ongeveer als Polanski met zijn dertienjarige. Of het tussen Geert en Gonny ooit tot iets gekomen is, weet ik niet omdat ik me als een geslagen hondje van de strijd had afgekeerd… Het was de tijd dat ‘alles moest kunnen’… maar ik nog weinig tot stand bracht in de liefde…

Van der Heijden’s roman is één grote verdediging van Polanski. Een geëngageerde roman die het onrecht wil aantonen dat Polanski is aangedaan…

In 1979 kwam Polanski’s film Tess of the d’Urbervilles uit. Hoofdrol werd gespeeld door Nastassja Kinski. Ze was toen zeventien jaar en Polanski’s minares, zo werd verteld. Een film van een hoog romantisch gehalte. Het gaat over een arm boerengezin dat erachter komt dat ze waarschijnlijk uit een verarmde adellijke familie stamt. Dochter Tess wordt erop uitgestuurd om, in de hoop op een beter leven, de familierelatie te bevestigen bij de rijke familie met dezelfde achternaam. Daar wordt ze verkracht en begint haar ellendige leven dat uiteindelijk eindigt aan de galg.

Nastassja Kinski. Dochter van de geniale, maar krankzinnige, acteur Klaus Kinski. Ik was jaloers op Polanski. Wat een prachtige meid! Hij boven de veertig, zij zeventien en ik twee jaartjes ouder dan Nasstasja. Wie had er meer recht op haar? De oude viespeuk!!!