Tagarchief: schuld

Diabetes; leefstijl en pech

Eén van de leukste dingen van Thailand is, dat het bijna altijd lekker weer is. Nou ja, lekker weer…in deze tijd van het jaar is het voor Thaise begrippen niet al te heet. Voor onze begrippen is het bloedheet. De regenbuien die af en toe vallen zijn heftig en koelen voor een heel korte tijd af. Daarna wordt het er behoorlijk klam van. Als de zon schijnt, is het hier smoorheet. Laten we eerlijk zijn, de bevolking hier vindt die hitte eigenlijk ook niet fijn want overal waar ik kom, hangen airco’s. Als er geen airco’s hangen, dan blazen er wel grote ventilatoren en draaien er geen ventilatoren dan zijn plaatsjes in de schaduw de place to be en als je in de zon werkt, dan behoor je tot de verschoppelingen der aarde, heb ik hier geleerd.

De airco’s hebben me snipverkouden gemaakt. Ik heb keelpijn, heb een akelige hoest en loop voortdurend mijn neus te snuiten. Josien, die evenveel onder de airco’s zit als ik, heeft geen centje pijn. Ook mijn jongste, ook niet echt een local in dit land, loopt fris en vrij ademend rond terwijl ik hier in het plaatselijke buurtsupertje moest constateren dat men hier geen verkoudheid kent, want zakdoekjes zijn niet te krijgen. Waarom word ik wel verkouden van al die airco’s en een ander niet? Komt het soms doordat ik de neiging heb om steeds dichtbij zo’n airco te gaan zitten? Komt het daardoor? Of moet ik gewoon constateren dat ik pech heb. Dat ik er zelf niets aan kon doen dat ik zo verkouden werd. Ik denk dat het laatste het geval is; mijn verkoudheid heeft niets met leefstijl te maken, maar alles met pech.

Gisteren of eergisteren schreef Wilma de Rek een artikel in de Volkskrant over de zogenoemde ‘leefstijl’ ziektes. Daaronder, uiteraard, viel ook diabetes type 2. De mijne dus. Wellicht heeft Wilma de Rek best gelijk, toch raakt het me en voel ik me beledigd. Altijd die voorbeelden van hoe het komt dat je die ziekte gekregen hebt. Terwijl ik altijd gezond gegeten heb. Veel, dat wel, maar wel gezond. Ja en ik snoepte ook flink. Dat klopt ook wel. Twee boterhammetjes ’s ochtends en vier boterhammetjes tussen de middag is nou niet direct een dieet waar je ziek van zou moeten worden. ’s Avonds immer verse groente – gekookt en rauw – vlees en aardappelen, rijst of pasta. Zelden zoete toetjes. En heus, ’s avonds na het eten nog lekker knabbelen en tussen de maaltijden door fruitjes. Een heel gewoon eetpatroon terwijl Wilma de Rek suggereert dat ik dagelijks in de frietkraam te vinden was en de banketbakkerij leegvrat.

Ik geloof heus wel dat leefstijl iets te maken heeft met diabetes en overgewicht, maar net als bij mijn verkoudheid, speelt pech een grote rol. Pech omdat ik nauwelijks voel of ik genoeg gegeten heb, pech omdat mijn lichaam diabetes heeft ontwikkeld. Als er wat meer nadruk wordt gelegd op de pech die je in je leven kunt hebben en wellicht wat minder op die ongezonde leefstijl, dan is dat minstens even waar, en voel ik me wat beter.

Ik heb trouwens mijn leefstijl ingrijpend veranderd; ik eet koolhydraatarm en slik een hoop pillen minder. Genezen, nee, dat wil nog niet lukken…Totdat ik een paar dagen in Thailand was en ik door omstandigheden niet anders kon dan me niet aan het dieet houden. Ik eet rijst, noedels, zoetige puddinkjes (in bananenblad gestoomd), echt alles. Zelfs gisteren een heerlijk ijsje. En dan nu het frappante; mijn suikerspiegel is in geen jaren zo laag geweest. Ik hoop zo dat dat zich terug in Nederland voortzet…want dan ben ik…genezen! En dan kan niemand meer suggereren dat ik altijd zo smerig gegeten heb…bij de Mac…en de Febo…kroketten uit de muur…en gore mierzoete taartjes met grote dotten slagroom…Dat zou zo’n opluchting zijn!

Walter van den Berg – Schuld: De zelfkant in Osdorp.

Een heel klein beetje krijg ik het idee dat de selectie van de shortlist van de Libris literatuurprijs jaarlijks eenzelfde soort mix van boeken moet hebben. Ook dit jaar weer een roman over de zelfkant. Nu niet superieur geschreven en spelend in de Rotterdamse onderklasse, maar een matig boeiend verhaal dat zich afspeelt in de westelijke buitengebieden van Amsterdam: Osdorp en Geuzenveld. Werd je in de roman van Alex Boogers de onderklasse ingesleurd, bij Walter van den Berg blijft het allemaal wat oppervlakkiger. Dat komt niet in de laatste plaats doordat de roman steeds vanuit een ander perspectief geschreven is en bovendien niet chronologisch verteld wordt. Dat hoeft niet direct een bezwaar te zijn en kan grootse boeken opleveren, maar ‘Schuld’ van Walter van den Berg is geen groots boek. Ik vind het wel boeiend maar ook niet veel meer dan dat.

Misschien komt het doordat de personages in de roman zo weinig positiefs hebben. Ze hebben nauwelijks een doel en klooien maar wat aan. Op de één of andere manier staat dat me tegen. Neem Kevin, bijvoorbeeld. Een opgroeiende puber. Intelligent maar totaal psychopatisch. Hij is heler en houdt zich bezig met gestolen telefoons. Als een soort tijdverdrijf pest hij eigenaressen van gestolen telefoons die op hun simkaart geile filmpjes van zichzelf hebben opgenomen. Pesten en achtervolgen zonder doel anders dan tijdverdrijf. Een absolute etterbak waar je weinig gevoel voor krijgt.

Ook voor de vader van Kevin, Ron, krijg je weinig warme gevoelens. Een man die zichzelf verbeeldt dat hij zanger is. Hij zingt nauwelijks, laat staan voor geld maar neemt wel ieders schuld op zich. Tot het uitzitten van gevangenisstraf aan toe. Alles neemt hij op zich en hij laat er zijn asociale zoon Kevin voor opdraaien. Ron probeert op diverse manieren geld te verdienen, maar dat lijkt er altijd op uit te draaien dat hij geen geld verdiend, maar juist geld moet betalen. Omdat hij altijd schulden heeft, leiden hij en zijn zoon  een zwervend bestaan. Zijn huis heeft hij onderverhuurd aan een louche figuur die er een groep Polen illegaal huisvest. Dan verdwijnt Ron in de gevangenis, en moet Kevin het alleen zien te rooien.

Hoewel je niet helemaal zeker weet hoe de man van Sandra vermoord is, heeft het er alle schijn van dat Sandra het gedaan heeft. Haar vermoordde echtgenoot was een gewelddadige Afghanistanveteraan. Op het moment dat Ron op de proppen komt, wordt de man dood gevonden. Ondanks dat Ron zijn zoon Kevin te verzorgen heeft, neemt hij de schuld op zich en verdwijnt hij in de gevangenis. Ook Sandra kan je maar moeilijk een sprankelend persoon noemen. Ook bij haar heb je het idee dat ze toevallig op de aardkloot rondloopt. Zonder perspectief, zonder passie. Ze existeert. Het staat mij tegen. Of er nu sprake is van liefde tussen Ron en haar…geen idee. Iets houdt hen bij elkaar. De schuld die Ron op zich nam houdt hen bij elkaar. Meer niet, zo lijkt het. Het lijkt alsof het Ron meer om de veroverde slaapplaats gaat dan om de liefde. Ik word niet echt vrolijk van Sandra.

Dan is er nog Cor. ‘Mister VWO’, zoals zijn broer Ron hem steevast noemt. Hij schrijft. Cor lijkt een personage dat zich aan de zelfkant wil onttrekken. Hij lijkt, in zekere zin, aan de touwtjes te trekken. Maar ook weer niet echt. Nee, zelfs voor Cor voel ik weinig sympathie. Moeilijk!

Ik heb de roman uitgelezen en heus, zo hier en daar boeit hij wel degelijk. Maar deze roman kan nooit hoog eindigen in mijn persoonlijke Librisliteratuurprijs. Over het relatieve dunne boekje heb ik verschrikkelijk lang gedaan. Ik werd te weinig meegenomen om er enthousiast over te worden en dan gaat het lezen langzaam. Nee, Schuld is niet mijn boek.

P.C. Emmer – De Nederlandse slavenhandel; 1500 – 1850.

Ik heb het boek ‘De Nederlandse slavenhandel 1500-1850’ van P.C.Emmer even terzijde gelegd. Het is vakantie, en lees je dit boek voor je plezier? Ja, toch wel. Ik heb het weliswaar niet helemaal uit, maar toch heb ik er voldoende in gelezen om er wat over te kunnen zeggen. Ik kan me voorstellen dat velen zich beledigd voelen door dit boek. Dat komt omdat P.C. Emmer onder het mom van wetenschap, toch ook veel waardeoordelen geeft. Als historicus zou je dat, zeker bij zo’n gevoelig onderwerp als dit, moeten vermijden. Hou je aan de feiten die je gevonden hebt en laat het waardeoordeel over aan de lezer, lijkt hier het devies. Hoewel, dat zal een niet zo heel makkelijke opgave zijn. Vergelijk je het aantal slaven binnen Afrika met het aantal mensen dat vanuit Afrika naar Amerika is vervoerd als slaaf, dan spreek je al min of meer een oordeel uit. Want het aantal slaven dat in Afrika bleef was vele malen groter dan het aantal slaven dat werd vervoerd naar Amerika. Als je die vergelijking maakt, zeg je eigenlijk al meteen dat die slavenhandel dus wel mee viel. Moeilijke zaak. Ik ben blij dat ik dit boek niet heb hoeven schrijven!

Als je je achtergesteld voelt, heb je de neiging om de oorzaak bij een ander te leggen. Dat maakt je tot slachtoffer en geeft je het morele recht om eisen te stellen. Dat die eisen worden ingewilligd is afhankelijk van de benoemde dader. Als hij de eisen niet inwilligt dan mag hij misschien als een slechterik worden beschouwd, maar veel gevolgen heeft dat niet. Slachtofferschap is daarom nooit productief. Als slachtoffer voeg je je naar de luimen van de ander. Op dit moment hebben sommige mensen die afstammen van de slaven uit het Nederlandse koloniale verleden de neiging om zich als slachtoffer op te stellen. Dat wordt momenteel zelfs wetenschappelijk onderbouwd door Gloria Wekker. Een slechte, contraproductieve zaak. Emancipatie, dat is het enige wat de mens vooruithelpt. Emancipatie en verheffing!

P.C. Emmer wordt verguisd. Mensen voelen zich gekrenkt door deze historicus. Terecht. Maar aan de andere kant doet Emmer ook verslag van zijn zoektocht in verschillende historische bronnen. En dat verslag is mateloos interessant. Dat verslag ontdoet ons beeld over slaverihouders en slavenhandelaars van onterechte denkbeelden. We hebben ons een voorstelling gemaakt van hoe het daaraantoe ging. Het is zonder meer verhelderend om naar de waarheid te zoeken. Maar waardeoordelen, die moet je laten.

Wat voor een beeld had ik van slavernij? Daar moet ik mee beginnen. Ik zie vredige Afrikaanse dorpjes voor me. Mannen die even niet opletten worden overvallen en zonder dat ze afscheid kunnen nemen van hun geliefden, worden ze door wrede mannen weggevoerd. Na een lang mars komen ze terecht in een slavenfort. Daar worden ze geketend in donkere kerkers. Vandaaruit massaal in slavenschippen geladen en in het ruim vastgeketend. Zo worden ze naar de nieuwe wereld vervoerd. In de nieuwe wereld worden ze op een slavenmarkt verkocht en daarna te werk gesteld op een plantage. Discipline, orde en werklust worden er met zware lijfstraffen ingeramd. Dat is mijn beeld.

Dat beeld van mij blijkt genuanceerder en zonder historische context. Tegen de achtergrond van een tijd waarin lijfeigenschap, willekeur van bazen, doodstraf en marteling nog zaken waren waar geen mens wakker van lag, moeten we slavernij beschouwen. In onze tijd met cao’s en professionele rechtsspraak en regels die voor iedereen gelden en een zwaar gelijkheidsbeginsel, komt het verleden als barbaars over. De slavernij is om die reden dan ook afgeschaft, destijds. Maar willen we slavernij en slavenhandel begrijpen, dan zullen we moeten aanvaarden hoe mensen van toen dachten en deden. Dat probeert Piet Emmer te doen. Dan kan je alleen maar concluderen dat we de slavernij als te slecht zien. Dat we de slechtheid van de slavenhandelaar en slavenhouder zwaar overtrokken hebben. Dat veel vergelijkingen mankgaan. Maar toch, als we toch een moreel oordeel moeten vellen, dan hadden onze voorouders met het verbieden van slaven en slavenhandel gelijk. Slaven zijn immoreel…nu…op dit moment. Maar goed, is dat geen open deur?

Voor mensen die met veel passie de slachtofferrol hebben gekozen mag je de slavenhandel en -houderij niet in het juiste historische perspectief zetten. De slechtheid van dit bedrijf kan nauwelijks voldoen aan het beeld dat ik er (als bleekscheet) van heb. Voor hun komt deze relativering aan als een klap in het gezicht. Dat geloof ik zeker. Maar afgezien daarvan; ook een logische beredenering had al eerder tot de conclusie moeten leiden dat het beeld wat ik ervan heb, niet klopt.

Bovendien, en dat is het meest kwalijke, voelen zij zichzelf als slachtoffer en de blanke mens, wie het ook is, als dader. Daar kom je geen steek mee verder. In tegendeel; alle partijen zetten fanatiek de hakken in het zand.

Terug naar de slavenhandel. Wat ik me zelden realiseerden, maar wat je zonder meer had kunnen beredeneren, was dat slaven waarde vertegenwoordigden. Slaven zijn goedkoper dan betaalde arbeidskrachten, maar ook weer niet zoveel goedkoper. Ook slaven moeten gehuisvest, moeten hun natje en hun droogje hebben. Bovendien moeten ze worden aangeschaft. Zet je dat af tegen een betaalde arbeider dan verschilt de economische waarde niet zoveel. Ons (terechte) gevoel dat de een vrij is en de ander niet, is absoluut doorslaggevend. Zelfs als je bedenkt dat de Indiase opvolger van de Afrikaanse slaaf in Suriname het echt niet zoveel beter hadden.

Moeilijk die slavernij; vooral omdat het zo verschrikkelijk veel negatieve gevoelens opwekt.

Jeremiëren

Een van de belangrijkste vraagstukken die steeds weer boven water komt is in hoeverre er samenhang is tussen een onrechtvaardige daad door een groep bij elkaar horende mensen in het verleden en de schuld van de mensen die nu tot die groep behoren. Rationeel hebben mensen die nu leven geen schuld aan wat er in het verleden gespeeld heeft, maar emotioneel wel. Neem bijvoorbeeld de zwarte slavenhandel. Zwarte mensen werden voor een prikkie in west Afrika verkocht aan blanke handelaren. Zij vervoerden ze naar Zuid- of Noord-Amerika en daar werden de slaven duur verkocht. Blanke handelaren waren slavenhandelaren en waren fout. Maar zijn blanke mensen die nu leven en geen slaven verhandelen dan ook fout? Hebben die ook schuld? Kleeft er bloed aan hun handen? Nee natuurlijk. Maar dat is vanuit de ratio gedacht. Er wordt anders gevoeld. Neem Gloria Wekker. Zij ziet bloed aan blanke handen; zij ziet schuld. Slavenhandel heeft in haar ogen de blanke geest vervormt. Kan gewoon niet kloppen, maar ze gelooft er heilig in. Ze heeft het met die gedachte tot hoogleraar geschopt.

Ook de Turken zitten met zo’n zelfde vraag. De leiders van een etnische minderheid kozen in de oorlog voor de tegenstanders van de Turken. Voor straf werden alle leden van die etnische minderheid verbannen naar een gebied waar ze geen kwaad aan konden richten, volgens de Turkse overheid. Het gebied waar deze minderheid naartoe geleid werd was woestijn. Dorre, hete woestijn. Er was geen eten en geen drinken. Dat moeten de Turken hebben geweten. Maar de Turken waren onverbiddelijk. Iedereen die protesteerde of probeerde een beter heenkomen te zoeken, werd gedood. Er kwamen in die woestijn meer dan een miljoen mensen om. Dat is schandalig idioot veel. Maar de Turken weigeren om te spreken van een vooropgezet plan om die minderheid massaal te vermoorden. Toch is dat wel zo. Erkennen wat er destijds gebeurde lijkt een bezoedeling van de Turken die nu leven. Dat is niet zo. Er zal nauwelijks nog een mens in leven zijn, die daadwerkelijk schuld draagt voor deze immense tragedie. Turken van nu dragen geen schuld voor de genocide die destijds gepleegd is. Er leven ook geen Armeense slachtoffers meer. Er bestaat wel geschiedenis. In die geschiedenis heeft de overheid van destijds genocide gepleegd. Erken dat. Iedereen. In de geschiedenis worden nou eenmaal verkeerde beslissingen genomen en dat erkennen helpt om in de toekomst betere beslissingen te nemen…hoop ik.

Misschien ben ik bevooroordeeld en zie ik het fout, maar ik ken geen schuldbewustere mensen dan Duitsers. Tenminste bij Duitsers die ik tegenkom zie je het schaamrood naar de kaken stijgen als alleen maar de letter ‘J’ wordt uitgesproken. We werden rondgeleid door het Bauhaus museum in Dessau. Een heerlijke rondleiding door een jonge Duitse enthousiaste vrouw die echt alles over Bauhaus wist. We zaten op een plek waar ze ons de grote ramenwand kon laten zien.  Vanaf die plek hadden we mooi zicht op het stadje Dessau. Stamelend vertelde ze dat inwoners van Dessau schaamte moesten voelen omdat in hun stad Zyklon B geproduceerd werd. Ze schaamde zich zo verschrikkelijk toen ze het vertelde. Maar…wat had zij ermee te maken? Haar ouders waren kinderen toen die stof in Dessau geproduceerd werd.

Onterechte dader- of slachtofferschap…het leidt tot niets. Onderzoek de geschiedenis en leer er desnoods iets van, maar ga niet jeremiëren!