Tagarchief: pieter jan leusink

Een verschrikkelijke man

De lente kan voor ons niet beginnen als er geen muziek van Bach geklonken heeft. Speciale muziek; passiemuziek. Het moet of de Mattheuspassion of de Johannespassion zijn. Sinds mijn geliefde en ik bij elkaar zijn, hebben we geen jaar overgeslagen. Maar ook voordat we elkaar kenden, was het elke lente raak. We hebben echt een heleboel uitvoeringen gehoord en gezien. Lang selecteerden we de goedkoopste uitvoering in het Concertgebouw; een slechte uitvoering vonden we in ieder geval beter dan geen uitvoering. Maar langzamerhand kwamen we wat in betere doen en sindsdien nemen we een uitvoering die ons bevalt.

In de loop der jaren zagen we diverse passie-modes voorbijkomen. We begonnen met twee enorme orkesten met ieder een eigen klavecinist. Daarna uitvoeringen op originele instrumenten, met minimale bezetting of alleen maar mannen. Die uitvoering met alleen maar mannen (uitgezonderd de zware sopraansolo’s) werd zo’n vijftien jaar geleden geleid door een toen nog redelijk onbekende Pieter Jan Leusink.

Een hele speciale uitvoering was het. Jongetjes vanaf een jaar of tien op het podium. Allemaal met dezelfde soort kleren aan. De allerjongsten playbackte wat mee. De andere kinderen en de volwassen mannen maakte er samen met het orkest een mooie uitvoering van. Tenminste ik heb die avond echt genoten en ook Josien was erg onder de indruk. Wat we ook leuk vonden was dat Leusink een nieuwe cultuur wilde beginnen van kinderkoren waar ook echt wat van gevraagd werd. Geen sinterklaasliedjes met een discostamp eronder. Nee, echte, serieuze muziek. Bach. Ik denk dat Leusink om zijn aanpak enorm geprezen is.

Terwijl wij hoopten dat Leusink doorging op het ingeslagen pad, gebeurde dit niet. Hij ging meer traditioneel bemenste uitvoeringen geven. Met mannen en vrouwen, dus. Volwassenen. Waar je geil op wordt. Waar hij geil op werd. Bovendien verloor hij ineens de nederigheid die hoort bij het uitvoeren van de muziek van Bach. Die Leusink raakte nogal vol van zichzelf. Bovendien ontdekte hij kennelijk de zakenman in zichzelf. Wij gingen naar een uitvoering van Leusink op zijn nieuwe manier en wij vonden de uitvoering grotendeels waardeloos. De roem was hem kennelijk compleet naar het hoofd gestegen. Naar nu blijkt, uit dit zich ook in zijn contacten met vrouwen die hij onder zijn bewind heeft. Werk in de klassieke muzieksector is schaars sinds Halbe Zijlstra een bijna geslaagde poging deed om de hele cultuursector om zeep te brengen. Werkgevers in die sector zijn daardoor oppermachtig. Dat maakt musici kwetsbaar. Helemaal vrouwen. Het schijnt dat Leusink zich al billen en borsten knijpend en in broekjes voelend wentelt in zijn macht. Verschrikkelijk. En ondertussen is het ook nog eens zoeken naar een mooie uitvoering van de Mattheus naast al dat passiegeweld van Leusink; hij heeft zo’n beetje het hele passieseizoen het concertgebouw afgehuurd. Met agressieve campagnes lokt hij zijn publiek; Een verschrikkelijke man.

Leusinks uitvoering kende ook een lichtpuntje

Maart en april is voor mij passie-tijd. Lente zonder passie gaat niet. Jezus moet lijden en sterven en dan kunnen we naar de tuin om groente te zaaien. Ik denk dat het zo in elkaar zit. Jezus moet lijden en sterven op de muziek van Johann Sebastiaan Bach. Dat kan echt niet anders. Het verhaal mag verteld zijn door Mattheus of Johannes, desnoods Lucas of Marcus, maar de muziek moet van Bach zijn. Als ik ga tellen hoe vaak ik de Johannes of de Mattheus in kerk of concertzaal heb gehoord, dan raak ik al snel het spoor bijster, maar neem van mij aan: Heel vaak. Ik ken de muziek dan ook uit mijn hoofd. Wat voor mij geldt, geldt voor vele anderen; dat weet ik zeker.

Afgelopen zondag ging ik voor de derde keer naar een Mattheus gedirigeerd door Pieter Jan Leusink. Eerst dirigeerde hij het Holland Boys Choir. Daarmee werd de Mattheus, op de sopraan partij na, in zijn geheel gezongen door mannen en jongens. Dat was een bijzondere uitvoering waar ik erg van genoten heb. Omdat ik best gelukkig was met die uitvoering, bestelde ik enkele jaren later weer kaartjes voor Leusinks uitvoering. Het jongenskoor bleek verleden tijd; Leusink werkte alleen nog met volwassenen.

Hoewel ik niet echt kapot was van de ‘volwassen’ uitvoering, maar nog steeds dacht aan zijn verdienstelijke uitvoering met het jongenskoor, had ik dit jaar opnieuw gekozen voor Leusink’s uitvoering. Maar helaas niets geen opgaande lijn. Dat had ik wel verwacht. Het is kommer en kwel geworden. Wat ik hoorde raakte kant nog wal. Een enkele aria haalde een aanvaardbaar niveau. Echt iets goeds heb ik nauwelijks gehoord. De evangelist werkte op de lachspieren met zijn lange uithalen, gefluister, gekras en absurde pauzes. Als je de Mattheus uitvoert, heb je minstens een goede evangelist nodig; hij is de helft van de tijd aan het woord! Robert Lutz: Als evangelist in de Mattheus Passion van Bach moet je zingen en niet acteren. Enne…als je voor een zaal staat moet je niet gaan acteren als je dat eigenlijk niet kunt. Een aanfluiting!

Leusink heeft een dirigeerstijl ontwikkelt die nogal merkwaardig oogt. Hij voert een soort swingende berendans op waarbij hij dweilbewegingen met zijn handen maakt. Erg onduidelijk. Ik hoef die bewegingen niet te begrijpen, maar de musici wel. Daar ging het regelmatig mis. Inzetten werden gemist. Een dirigent bepaalt tempo en timing. Vooral het tweede vioolconcert ging hopeloos verloren. Het tempo lag tien keer te hoog. Dat elke noot gespeeld werd lag aan de kwaliteit van de violiste maar zeker niet aan Leusink. Speel je dat concert te snel, dan gaat veel van de zeggingskracht verloren. Bij Leusink ging alles verloren, hoewel de violiste de eindstreep haalde….

Er was ook iets wat wel de toets der kritiek kon weerstaan. ‘Aus Liebe wil mein Heiland sterben’. Gezongen door  Olga Zinovieva. Zij liet Leusink voor wat hij was en ging een pact aan met de fluitiste. Beide een engelachtig uiterlijk. Jammer dat Zinovieva niet stilstond, maar verder was haar uitvoering van dit hemels stuk muziek echt goed. Kortom, Leusinks uitvoering kende ook een lichtpuntje.

Te veel om op te noemen

Het spijt me, het lukt me niet om te focussen op een onderwerp. Van alles spookt door mijn hoofd. Van de beroerdste Mattheus ooit, die ik gisterenavond hoorde, tot het geld van Russische oligarchen dat in Engels onroerend goed belegd lijkt. Van Syrische vrouwen-en-kinderen-vluchtelingen tot kolder over het verdrag dat de EU met Oekraine sloot. Alle onderwerpen vragen om voorrang met als gevolg dat er niets van terecht komt. Ik zou een dag vrij moeten nemen en over alle onderwerpen een stukje schrijven, maar dat gaat gewoon te ver. Daardoor vandaag geen echte column; er is teveel!

Maar ik kan het niet laten:

Gisteren de Mattheus van Pieter Jan Leusink. Lichtpuntje in het drama dat zich in het concertgebouw aan ons ontrolde, was ‘Aus Liebe wil mein Heiland sterben’. Dat werd uitgevoerd op een aanvaardbaar niveau. Fluitiste en sopraan, beiden een engelachtig uiterlijk, vonden elkaar in het hoogtepunt van de avond. De rest was om te huilen. Wel een goed orkest, maar Leusink als dirigent deugt gewoon niet. Op de bok voerde hij een soort berendans uit waar de zangers geen raad mee wisten. Sommige stukken tien keer te snel andere aria’s veel te langzaam. Het tweede vioolconcert ging in een tempo dat er echt niet bij past en maakte het voor de violiste tot een sprintwedstrijd. Ze won weliswaar, maar ten koste van wat. En dan de evangelist. Hij vergat de basis; de muziek van Bach zingen. Hij was kennelijk zo begaan met het lot van de man wiens levenseinde hij bezong, dat hij een eigen rol schreef. Lachwekkend soms. Maar over het geheel: Fout. Hartstikke fout.

Vanaf de voorpagina van de Volkskrant van vandaag kijken mij drie kinderen aan. Het oudste meisje en haar broertje kijken recht in de camera en poseren voor hun vader. Hij zwaait naar de fotograaf. De jongste kijkt door haar tranen heen naar ons vanaf de arm van haar moeder. Moeder met gewatteerde jas en witte hoofddoek, kijkt ons niet aan. Deze vrouw is onmogelijk moedig of onmogelijk roekeloos. Met haar drie kleine kinderen vertrok ze uit Syrie. Vluchtte de grens met Turkije over. Nam de rubberboot naar Griekenland. Liep over diverse tussengrenzen om uiteindelijk in Nederland aan te komen. Daar ontmoette ze haar man weer die hen vooruit was gegaan. Hij had het idee dat hij, eenmaal in Nederland aangekomen, snel vrouw en kinderen kon laten overkomen. De legale weg zou betekenen dat hij een vreemde werd in het leven van zijn kinderen. Welke ouder wil dat nou? Maar wat een tocht! Met drie kleintjes die constante verzorging nodig hebben!

Even verderop in de krant een artikel over de balk en de splinter, zeg maar. Een Russische zelf benoemde corruptiebestrijder leidt journalisten in Engeland rond om ze de enorme rijkdom te tonen van dubieus schatrijk geworden Russen. Allemaal vriendjes van Poetin, zo lijkt het. Volgende keer eens een toertje Wassenaar/Amsterdamse grachtengordel/Het Gooi en is kijken welke puissant rijke vriendjes van Willem Alexander daar wonen? En wat zegt dat dan precies? Daar zijn ze corrupt en hier leeft iedereen volgens de wet… Je gelooft dat toch zeker zelf niet?

Ook nog een column van René Cuperus. Over Oekraine. Ik schreef al hoe ik daarover denk. Cuperus komt met veel blabla en weinig argumenten. Hij haalt er zelfs de Hongaarse opstand bij en de ‘heroische roep van een bevolking tegen tirannieke Russische overheersing,..’ Hoe diep kan je zakken?