Tagarchief: Pieter Aertsen

De Vleesstal van Pieter Aertsen in het Bonnefantenmuseum

We genieten op het moment in de heuvels van Zuid-Limburg van een korte vakantie. Natuurlijk komen wij dan in Maastricht. In Maastricht is het Bonnefantenmuseum. In het Bonnefantenmuseum hangen schilderijen die me van de ene in de andere verbazing doen vervallen; ik heb ze al eens eerder gezien, maar dan heel ergens anders. Erg vaag, allemaal. Zo heb ik dit jaar een kerstkaart gemaakt voor familie en vrienden van een foto van een onderdeeltje van de Volkstelling te Bethlehem van Brueghel. Die foto had ik gemaakt van het schilderij dat ik tegenkwam in Museum Mayer Van der Berg in Antwerpen. Hier, in het Bonnefantenmuseum loop ik tegen precies hetzelfde schilderij aan. Na even wat internetonderzoek, blijkt pa Brueghel het origineel geschilderd te hebben. Zoon Brueghel heeft het schilderij van zijn vader nog een keer of wat gekopieerd, en zie daar… Dat wist ik dus niet.

DeVleesstal van Pieter Aertsen

In datzelfde museum liep ik aan tegen een schilderij van één van mijn lievelingsmeesters: Pieter Aertsen; Lange Pier… Een schilder die veel genrestukken heeft gemaakt; scenes uit het gewone leven. Weliswaar altijd met een één of andere stichtelijke boodschap, maar het leven van alledag staat op de voorgrond. Het schijnt dat hij vooral trots was op zijn grote altaarstukken, maar die zijn goeddeels verloren gegaan tijdens de beeldenstorm die de man volop heeft meegemaakt. In het Bonnefantenmuseum ‘De Vleesstal‘ van Pieter Aertsen. Zet deze jongen voor een oud schilderij vol voedsel en hij is meteen niet meer weg te slaan. Het schilderij is achter alle vlees en vis op de voorgrond, één en al raadsel. Zo bleek er nog een zelfde schilderij te hangen in het Zweedse Uppsala. Eigenlijk zou dat het origineel zijn. In het Bonnefantenmuseum hangt een kopie. Van een leerling (waarschijnlijk) maar niet van de meester zelf.

Op de voorgrond een vlees- en vis- en gevogeltestal. Op zich al merkwaardig omdat deze drie vleessoorten doorgaans apart verkocht worden. Dat is nu het geval, en ik kan me haast niet voorstellen dat men dat toen niet ook van elkaar gescheiden hield. Ik zie twee geslachte kippen, vlees van een koe en vlees van een varken, twee haringen op een tinnen bord en bokkingen aan de spies waaraan ze in de rookton hingen. Maar dat is de voorgrond. Op de achtergrond drie tafereeltjes. Een kerk met mensen die naar die kerk lijken toe te lopen. De vluchtende Heilige familie temidden van veel (vluchtende?) mensen. Maria geeft brood weg aan een bedelaar. Het laatste tafereel toont waarschijnlijk de slachters. Eén van hen vult een kruik met water, de anderen staan verder op de achtergrond en zijn in gezelschap van vrouwen. Op de vloer overal mosselschelpen.

Boven de vleesstal staat een bord met daarop de tekst: ‘Hier achter is erve te coope tersto(n)t metter roeÿe elck sÿn gerief oft teenemale. 154.’ Dat betekent zoiets als: Grond te koop: afhankelijk van uw wens per stuk of alle 154 stukken tegelijkertijd. Omdat ik ervanuit ga dat alles op het schilderij betekenis heeft, zal er een samenhang zijn en zal er een betekenis zijn. Voor mij is dat op dit moment nog een raadsel. Daarom smul ik van de zaken die ik wel kan rijmen: Vlees, worst, pasteien, bokkingen, haringen, kazen (denk ik) en geslachte kippen. Alles geschilderd met heel veel oog voor detail en heel erg leuk dat wat we toen zagen er vaak nog steeds zo is en dat we het op dezelfde manier eten. Dan heb ik het natuurlijk over de haringen en de bokkingen. Een varkenskop in de etalage zou nu veel te ver gaan en een koeienkop met zo’n lieve vochtige neus zou nu onbestaanbaar zijn. Echt een leuk schilderij om naar `te kijken. En heus; mosselschelpen op de vloer dat zal ongetwijfeld met seks te maken hebben. En dat er ook nog een stuk grond te koop wordt aangeboden…ik heb geen idee.

Het Google art project

Ik was al compleet verslaafd geraakt aan Google Earth. Vooral aan streetview. Ben ik dus helemaal gek op. Ik correspondeerde veel met mensen in het buitenland, want ik deed nog veel met social media. Aan degene met wie ik correspondeerde vroeg ik het adres. Vervolgens wandelde ik naar dat adres met Google streetview. Dan stuurde ik een plaatje op van de huisdeur. Dat lukte overigens niet zo heel vaak. Ik zat meestal berichtjes uit te wisselen met mensen van mindere komaf. In landen van mindere komaf. Of gewoon, plekken waar Google weinig toegang toe had. Neem Oeganda. Ik heb een paar jaar regelmatig gecorrespondeerd met Sarah. Ze liet het voorkomen alsof ze best aardig woonde, maar al met al kreeg ik toch een ander beeld. Ze bewoonde ergens een krot. Zonder specifieke adresaanduiding. Ergens daarzo, woonde ze.

Arme Sarah. Zoals zoveel mensen in mijn leven, ben ik haar definitief uit het oog verloren. Ze werkte twaalf uur per dag, zeven dagen per week en verdiende honderd dollar. Daar kon ze net niet mee rondkomen. Een vrouw alleen met een kind. En haar baas wilde dat zij zijn minnares werd. Best dwingend. Ik wilde haar een cadeautje sturen. Maar omdat ze geen vastgesteld adres had, gaf ze het adres van ‘vrienden’ op. Weg pakje.

Voor Sarah d’r straat had Google geen belangstelling. Ik heb nooit in haar krottenwijk kunnen rondbanjeren. Maar wel in Madrid, Brussel, Parijs of Londen. Ook in Rotterdam, Den Haag of Gilbert in Arkansas. Ik geniet ervan. Soms vind ik van mezelf, in mijn luie stoel, dat ik een wereldreiziger ben!

Maar Google heeft er iets nog veel verslavenders aan toegevoegd; Kunst. Je kunt nu niet alleen langs de gevels van het Rijksmuseum streetview-wandelen, maar ook binnen de muren van het museum. Wandelen in een museum kan voorlopig, heb ik begrepen, alleen in het Rijks. Maar als ik me niet vergis, gaan vele musea volgen. Ik weet niet of ik ernaar uit moet kijken. Ik wil zoveel doen en virtueel door een museum wandelen is zo verslavend! Vanochtend heb ik een tijd stil gestaan voor een schilderij van Pieter Aertsen. De aanbidding van de koningen (hoewel er maar één koning zichtbaar is). Maria zit naast een mand. Ik heb lang getwijfeld over wat er in de mand zit terwijl ik het eigenlijk al meteen zeker wist. Josien ook. Zij zei het meteen hardop… Een mand vol met opgevouwen luiers. Voor het kindeke Jezus dat vrolijk in zijn blote piemeltje op schoot van Maria zich de aanbidding laat aanleunen. Pieter Aertsen wilde kennelijk het aardse van het Jezus kindje benadrukken. Zelfs Jezus deed het in luiers. Tegenvaller. Van Jezus hadden we toch wel verwacht dat hij meteen zindelijk was.

2016-01-10 13.21.12(zelf gefotografeerd…)

Vanochtend heb ik al mijn tijd verdaan met door het Rijks wandelen. Ik heb de middeleeuwen (tot aan Pieter Aertsen) inmiddels gehad. Ik moet nog een verdieping of vier. In de Volkskrant van vandaag staat ook nog dat ik eindeloos kunt inzoomen op de nachtwacht. Zo ver, dat je de penseelstreken op de neus van Frans Banninck Cocq kunt zien. Heb ik nog niet gedaan. Ga ik zo nog even doen.

(Wandel ze!)

Wat doet Google mij aan?

 

Van Bosch tot Bruegel; De ontdekking van het dagelijks leven

Gezien op 16 oktober 2015 in: Museum Boijmans Van Beuningen.

Een absolute aanrader! Ik zeg het maar meteen. Echt een heel leuke tentoonstelling en ik raad iedereen aan om er naar toe te gaan. Hou je van het verre verleden en van schilderkunst, dan zou je er echt heen moeten. Naar Rotterdam, naar het Boijmans Van Beuningen!

marskramer1marskramer2

Bij de naam Jheronimus Bosch gaat mijn hart sneller kloppen. Eigenlijk meer bij zijn Nederlandse naam: Jeroen Bosch. Bij Jeroen Bosch hoort Lange Pier en bij Lange Pier hoort Floris (en Sindala). Floris, de befaamde televisieserie uit de jaren zestig waarmee Rutger Hauer, Gerard Soeteman en bovenal Paul Verhoeven hun indrukwekkende carrière begonnen. Wat heeft de tentoonstelling ‘Van Bosch tot Bruegel’ te maken met de televisieserie Floris? Op zich niet veel, behalve dat de televisieserie in de zelfde historische tijd speelt als waarin de schilderijen van deze tentoonstelling zijn vervaardigd; rond 1550. Namen die in de serie een rol speelden, komen op deze tentoonstelling terug. Soms niet helemaal correct, maar dat maakt het juist des te leuker.

Lange Pier bijvoorbeeld is zo’n naam. In de televisieserie een roverhoofdman uit Friesland. In werkelijkheid was hij iemand die zich tegen de Bourgondische overheersing verzette. Zijn schuilnaam was Grote Pier (Grutte Pier). Lange Pier komen we op onze tentoonstelling in het Boijmans – Van Beuningen ook tegen; het was de bijnaam van de Antwerpse/Amsterdamse schilder Pieter Aertsen. Een boomlange vent die, zo gaat de legende, zijn altaarstuk in de Nieuwe Kerk probeerde te verdedigen tegen het beeldenstormende gepeupel in 1566. Slechts een zijpaneel is over; de aanbidding der herders. Daarop een van de mooiste koebeesten van de kunstgeschiedenis. Dat schilderij hing niet op deze tentoonstelling. Van het religieuze werk van Pieter Aertsen is weinig over gebleven, maar zijn genrestukken, daarvan hingen er een paar. De schilderijen waar hij, volgens de catalogus, zelf een beetje op neer kijkt, maken hem nu tot één van de belangrijkste schilders op deze tentoonstelling. Als genreschilder hangt hij nu in de diverse musea.

Zo hangt er van Pieter Aertsen een keukenmeid. Ze rijgt divers gevogelte aan een spit en houdt het spit vast als ware het een koningsstaf. Haar trots komt je tegemoet terwijl ze poseert voor een imposante schouw. Volgens de catalogus en de audiotour hebben we hier te maken met spotlust. Een gewoon iemand wordt neergezet alsof ze van adel is. De adel en rijke burgerij koopt dit soort schilderijen om hun eigen positie als trotse machthebbers te bevestigen. Op de een of andere manier bevredigd me niet helemaal. Daarvoor is ze veel te mooi geschilderd. Ook te groot. Ik kan me een spotprentje van tien bij tien centimeter voorstellen, maar hier hebben we te maken met een op ware grootte geschilderde keukenmeid.

Ook in het Rijksmuseum zo’n schilderij. Ook daar staat een keukenmeid van Pieter Aertsen in een overdadige keuken. Ze is omringd door allerhande groenten en rijgt ook daar gevogelte aan het spit. Spot vind ik hier echt niet het juiste woord. Veeleer laat de burgerij zien wat voor rijke maaltijden ze zich kunnen laten voorzetten. Maar dat is mijn eigen interpretatie en niet gebaseerd op kennis.

Pieter Aertsen (de ‘echte’ Lange Pier) springt er op deze tentoonstelling erg uit. Met zijn heldere schilderijen en zijn felle kleuren zet hij zelfbewuste werkende mensen neer en…heerlijk voedsel.

Kom ik weer terug op Jeroen Bosch en Floris en de tentoonstelling. Er hangen twee marskramers, beiden van Jeroen Bosch. En wat ontdekte ik over de Floris aflevering met Jeroen Bosch… In de aflevering van Floris hebben ze  vals gespeeld. De twee marskramer schilderijen hebben ze in de aflevering gecombineerd. Er is een marskramer met rovers en een marskramer met een bordeel. De bordeel versie hoort in het Boijmans Van Beuningen, de rovers versie is voor de tentoonstelling in bruikleen van het prado in Madrid. Voor het overgrote deel hebben ze in de aflevering van Floris met de marskramer met het bordeel genomen, maar in het verhaal hadden ze de galg nodig van de rover versie. Hoe dan ook, Jeroen Bosch legt uit wat het schilderij betekent: De marskramer wordt weggeblaft door een hond, is zo stom als een koe, heeft er lustig op los geleefd en zal eindigen aan de galg… Die Jeroen Bosch!
In het Boijmans Van Beuningen is juist over de bordeelversie van het schilderij een aardige videopresentatie. In deze presentatie wordt ingezoomed op die details. De details worden daardoor duidelijk, maar de betekenis wordt voor een groot deel in het midden gelaten. Jammer vind ik altijd als zo’n presentatie alleen in het engels is. Dat maakt het in ieder geval voor kinderen ontoegankelijk maar ook volwassenen zullen zaken missen. Het engelse woord voor ‘els’ kende ik bijvoorbeeld niet; daar kwam ik thuis pas achter.
Het belangrijkste van Bruegel ontbreekt; al die schilderijen die het boerenleven laten zien. De dansende boeren, de trouwende boeren en de springende boeren. Wel zijn er tekeningen ‘naar bruegels’ boerenschilderijen. Is er dan geen enkel origineel Bruegel schilderij? Tuurlijk wel. Het winterlandschap met ijspret. Ook een erg leuk schilderij waar je lang stil bij kunt staan. Helemaal geen Bruegel boeren? Nou, dat ook weer niet. Een petieterig schilderijtje waarop een boer een varken in zijn hok stopt en opdringende medeboeren die de boer achter het varken aan duwen.

Als je houdt van boeren, burgers en buitenlui of van bordeelscenes, vreetpartijen en gewone mensen uit het begin van de renaissance dan moet je absoluut naar deze fantastische tentoonstelling gaan. Ik heb genoten!