Tagarchief: Mark Rietman

Het Nationaal Toneel – Amadeus; Heel erg leuk!

Ik kan me niet meer herinneren of ik de film Amadeus voor het eerst in de bioscoop heb gezien of op video of DVD. Wat ik wel weet is dat de film een verpletterende indruk op me maakte. Het verhaal op zichzelf vond ik niet echt geloofwaardig; ik had niet het idee dat Salieri een rol gespeeld zou kunnen hebben in de dood van Mozart. Maar de prachtige beelden en het fantastische acteerwerk van de hoofdpersonen in combinatie met de muziek, deed het hem voor mij. In de openingsscène begint het al meteen met het geniale adagio uit de Grand Partita. Muziek die alles goed maakt. Troostende muziek. Muziek die op je emoties werkt maar juist helemaal niet sentimenteel is. De oud geworden Salieri legt uit wat hij zo bijzonder vindt aan de muziek. ‘Het begint haast als een roestig orgel en dan, plotseling, uit het niets, een hobo. Slechts één aangehouden toon. Vervolgens wordt het overgenomen door de klarinet.’ Hij vertelt dat hij Mozart heeft vermoord en dat hij als straf zijn muziek moet zien doodbloeden terwijl de muziek van Mozart alleen nog maar grootser en mooier en bekender wordt. Salieri vertelt dat hij er alles voor over had om muziek voor de eeuwigheid te schrijven. Dat hij daarvoor op zijn zestiende een pact met God gesloten heeft. In ruil daarvoor moest hij afzien van de liefde en een deugdzaam mens zijn. Maar God heeft hem verraden. Gods verheven klanken komen op aarde middels de vulgaire Mozart. Een scheten latende erop los levende infantiele man. Zonder er schijnbaar moeite voor te doen, componeert hij de mooiste muziek en vernedert hem.

Muziek en film horen doorgaans bij elkaar, maar film en hemelse muziek is voor mij echt een gouden combinatie. De muziek van Mozart is niet zomaar gewone mooie muziek, maar geniaal mooie muziek. Diezelfde mix vond ik in de films Ludwig en Dood in Venetië van Visconti waar achtereenvolgens de muziek van Wagner en Mahler een hoofdrol spelen. Het verhaal…ach het verhaal. Wat kan ik daarover zeggen. Speelt een prettige bijrol.

Amadeus is gebaseerd op het gelijknamige toneelstuk van Shaffer. Martin van Amerongen ging nogal te keer tegen dit toneelstuk en de verfilming ervan. Het zou Antonio Salieri onterecht in een verkeerd daglicht hebben gezet. Ach, valt wel mee. Ik kan me de verhaallijn wel voorstellen. Ik denk niet dat Salieri een erg grote rol heeft gespeeld in het overlijden van het genie noch dat hij veel invloed heeft gehad op diens muziek. Maar het verhaal zoals Shaffer het opzette had heel erg goed gekund. Ze leefden tegelijkertijd op dezelfde plaats. De één verwierf absolute roem tijdens zijn leven en werd al tijdens zijn leven volkomen vergeten. De ander verwierf oneindig veel roem tijdens zijn leven en na zijn leven werd die roem alleen maar groter.

Amadeus was dus van oorsprong een toneelstuk en Toneelgroep Nationaal Toneel moet gedacht hebben dat je de film ook op het toneel kunt uitvoeren. En inderdaad, dat kan. En boeiend ook. En ook fantastisch geacteerd. De overgangen van de jonge naar de oude Salieri, bijvoorbeeld. Zag er echt fantastisch uit. Voor de muziek was een toneelorkest geformeerd dat Mozarts muziek goed over de planken bracht. Ook de mee-acterende sopraan – in dit geval Lucie Chartin – deed het acterend en muzikaal gezien erg goed. Een prachtige stem in een toneelzaal met een matige akoestiek.  Ik heb gewoon een heerlijke avond gehad. Laat ik dat maar meteen toegeven.

In de film een beetje maar op het toneel een boel, wordt de rol van Constanze neergezet als een wat naief meisje dat maar nauwelijks kan bevatten met welk genie ze getrouwd was. Ik denk echt dat het anders zat. Constanze Weber kwam uit een zeer muzikale familie. Voor zover ik weet was haar oudere zus een gevierde sopraan. Ze is de grote nicht van de componist Carl Maria von Weber. Ook niet de eerste de beste. Ik denk dat ook Constanze heel wat in d’r mars had en dat ze in het toneelstuk van Shaffner niet helemaal goed uit de verf komt. Misschien als wel vele vrouwen in dat deel van de geschiedenis. In het toneelstuk speelt ze vooral een rol in het laten zien van de vulgariteit van Mozart. Verhaaltechnisch staat dat dan mooi tegenover de deugdzame Salieri.

Leuk om te zien dat Amadeus raakvlakken met het heden krijgt. De #metoo beweging bijvoorbeeld. Als Salieri uit wraak op God zijn deugdzaam laat varen, misbruikt hij zijn macht als gevierd en belangrijk en machtig persoon, door van vrouwen seks in ruil voor een carriere te bieden. Salieri wordt fantastisch neergezet door Mark Rietman. Verder vielen de kleren van Esther Scheldwacht op die de rol van de Italiaanse intendant van de opera speelde. Leken die kleren niet verdomd veel op de wat extravagante kleren van ex-stedelijk museumdirecteur Betrix Ruf? En…wat heeft dat dan voor betekenis?  De pompeuze opkomst telkens van Vincent Linthorst als de Oostenrijkse keizer Jozef was behoorlijk hilarisch. Sander Plukaard kon, als Mozart, Tom Hulce helaas op geen enkele manier doen vergeten.

Al met al heb ik een erg leuke avond gehad.

Scenes over de Liefde: De hereniging van de twee Korea’s – Het Nationaal Toneel.

Gezien op 12 mei in de stadsschouwburg. Regie: Eric de Vroedt

Net op het moment dat Noord- en Zuid Korea na een periode vol dreigementen en vijandigheid weer toenadering tot elkaar zoeken, gingen wij naar het toneelstuk ‘De hereniging van de twee Korea’s’ door het Nationaal Toneel. In de stadsschouwburg kwam er geen wereldpolitiek aan te pas; het bleek een avondje over de liefde. Een voorstelling vol herkenning en ontkenning. We hebben allemaal gevoelens over de liefde; hoewel ‘liefde’ zich niet ze heel makkelijk laat omschrijven. Liefde is een caleidoscoop van gevoelens. De Franse toneelschrijver Joël Pommerat laat in zijn toneelstuk twintig manieren zien om de liefde te beleven in twintig scenes. De ene scene uitgesmeerd over de hele voorstelling, de andere scene in twee of meerdere delen en andere scenes als intermezzo. We zagen de tedere-, de erotische-, de in eenzaamheid gezochte, de verlopen- etc etc liefde langskomen. Teveel om op te noemen. Dan weer hilarisch, dan weer gezongen, dan weer poepie serieus of uitermate gênant. Alles komt langs in een avond om niet snel te vergeten, want de voorstelling maakt veel indruk.

Neem bijvoorbeeld het ijzersterke begin van de voorstelling; een vrouw staat met haar weekendtas onder aan de trap klaar om uit huis en haar huwelijk te stappen. Waarom? Dat weet ze niet. Geen liefde. Maar wat is dan precies liefde. Zij kan er geen antwoord op geven. Maar ze wil wel weg van hem. Dat wilde ze al veel eerder, maar dan deed ze niet vanwege de kinderen. Daarom wachtte ze tot haar kinderen uitvlogen. Dat moment is nu aangebroken. Wat ze dan nu zoekt? Weet ze niet, want de liefde heeft ze nooit gevoeld, dus hoe kan ze zeggen dat ze op zoek is naar de liefde? Esther Scheldwacht opent de voorstelling. In een andere vorm komt deze scene aan het eind van de avond terug wanneer bijna alle spelers met gevulde weekendtas de trap aflopen. Vervolgens lopen ze door een deur in het toneel naar de coulissen om even later weer bovenaan de trap te staan en weer naar beneden te lopen. Symbolisch voor dat niemand ooit de liefde vindt omdat wij geen idee hebben wat de liefde is maar we wel er altijd naar blijven zoeken? Wie weet.

Verfrissend in deze voorstelling is dat er twee acteurs meespelen met een donkere huidskleur en absoluut geen stereotype rollen spelen. Gek genoeg, en misschien moet ik me daar een beetje over schamen, verwachtte ik dat wel. Maar dat is dus niet zo; ze spelen rollen als iedere andere acteur. Genelva Krind speelt een prachtige scene met Mark Rietman. Zojuist is haar vader overleden en Rietman heeft dat proces als huisarts begeleidt. Krind voelt een heimelijke liefde voor de huisarts, maar staat op het punt om met een ander te trouwen. Dat heftige gevoel van liefde voelen voor een ander waarmee je verder helemaal niets kan wordt onweerstaanbaar door Krind uitgebeeld. Ook Mark Rietman als de wat verlegen huisarts draagt bij aan het beetje hopeloze gevoel van iets dat was maar niet is; een onvervuld verlangen. Genelva Krind komt ook nog een keer terug als deel van een echtpaar dat na een avondje uit ontdekt dat de kinderen er niet meer zijn. Ze eisen uitleg van de oppas…maar hebben ze eigenlijk wel kinderen? Of is het slecht het vullen van de leegte? Wij zullen het niet meer weten.

Bijzonder teder waren de scenes tussen Mark Rietman en Betty Schuurman. Betty Schuurman speelt de demente echtgenoot die elke dag, als haar man op bezoek komt helemaal overnieuw begint. De uiterst geduldige Mark Rietman die met lede ogen moet aanzien hoe zijn partner van hem wegdrijft. Doet me ook een beetje denken aan die geweldige film ‘Away from her’ met Julie Christie in de hoofdrol. Nu dus gespeeld door Betty Schuurman in een ander verhaal maar met dezelfde inhoud.

Maar de scene die me, denk ik het meeste bij zal blijven is een scene tussen Hein van der Heijden en Keja Klaasje Kwestro. Hij als de manager en zij als de werkneemster. Ze hebben tot laat doorgewerkt en uiteindelijk is zij in slaap gevallen. Ze weet niet zeker of ze het gedroomd heeft of dat het de werkelijkheid is; is hij in haar geweest of niet. Met veel omhaal van woorden vraagt ze het aan hem. Zo genant! Maar ook zo intens. Want eigenlijk lijkt ze erop te hopen dat het gebeurd is, maar aan de andere kant wil ze ook niet verkracht zijn. Zo iets dergelijks geldt ook voor de man die door Hein van der Heijden wordt neergezet; voor hem is het een beschuldiging en ook al vertelt ze dat ze het eigenlijk wel aangenaam vond, wil hij niet bekend zijn als verkrachter. Voor de man die hij is, valt de situatie niet mee omdat hij altijd in de verdediging moet en hij meteen een verdachte is.

Tenslotte Tamar van den Dop als verlopen prostituee op zoek naar de liefde. Ze wordt door de priester (..?), gespeeld door Emmanuel Ohene Boafo, aan de kant gezet omdat hij zijn liefde gevonden heeft. Zij was in de veronderstelling dat hij zijn liefde bij haar vond. Hij hoefde per slot al heel lang niet meer te betalen voor haar diensten. Ze zal het moeten aanvaarden zoals zo’n beetje alle liefdesellende bij haar terecht komt. Ze biedt in verschillende scenes haar lichaam en haar liefde aan, maar niemand wil haar. Als er wel iemand (gratis) wil, ziet ze dat ze helemaal niets waard is voor iemand. Diep tragisch.

In de voorstelling wordt veel gezongen. Daar heb ik wel een beetje kritiek op want eigenlijk stonden er weinig acteurs op de planken die konden zingen. De uitzondering vond ik Keja Klaasje Kwestro. Zij eindigde de avond met een Frans chanson dat ik niet herkende. Ze had daarvoor wel een Mireille Mathieu-kapsel opgezet.

Al met al hebben we een fantastische avond gehad. We hebben genoten!