Tagarchief: Joke van Leeuwen

Joke van Leeuwen heeft de prijs gewonnen!

Ik moet wat teleurstellingen verwerken de laatste tijd… Eerst afgelopen zondag. Het is natuurlijk wel duidelijk hoe deze Amsterdammer denkt over voetbal. Over de eredivisie. Er leek geen vuiltje aan de lucht. Maar dat dichterbij sluipen had me wakker moeten maken. Uiteindelijk het uitgangspunt voor afgelopen zondag: Hetzelfde aantal punten, maar een beter doelsaldo. Goed, toegegeven, niet echt een solide basis. Maar zondag leek het qua tegenstander bijna zeker. Zij en wij tegen boeren, maar wij tegen de zwakste boeren. Uit Doetinchem. Een zware teleurstelling. En zij daar in Eindhoven maar feesten… terwijl wij hier gewoon naar ons werk moesten. Tsja, zo gaat dat.

Maar een teleurstelling komt nooit alleen. Connie Palmen, gisterenavond. Schrijfster van kapsones boeken. Eigenlijk nog nooit een goed boek van d’r gelezen. Nog nooit een boek waarvan ik dacht toen ik het uit had…YES! Altijd gewauwel over hoe slim ze zelf wel niet is en hoe dom de rest. Haar kapsel zit nog precies hetzelfde als toen ze nog niet met Ischa Meijer omging dertig jaar geleden, kan je nagaan. Connie Palmen. Haar roman wint de Libris literatuurprijs. En dat terwijl er minstens twee boeken sowieso boeiender zijn. Wat een teleurstelling.

Bijkomend probleem is dat ik die roman van Palmen ook nog eens moet gaan lezen. Ik ben al een poos afgehaakt bij Palmen. In haar eerste succes, De Wetten, plaatst ze zichzelf in een superieure underdogspositie door relaties aan te gaan met geleerden en gezagsdragers. Gewoon een vervelend boek om te lezen. Vervolgens heb ik ‘De vriendschap’ uitgekregen. Haar matig begaafde vriendin naast de super en heel erg hoogbegaafde schrijfster; Connie Palmen herself dus. Nee, ik ben geen fan.

Als ik het voor het zeggen had, had ik het toch nog erg moeilijk gehad. Alleen al doordat ik enkele boeken niet gelezen heb. Maar dat is een detail….

Ik zou moeten kiezen tussen ‘De Onderwaterzwemmer’ van Thomése en ‘De Onervarenen’ van Joke van Leeuwen. Ik denk dat ik uiteindelijk voor de laatste roman had gekozen. Joke van Leeuwen weet de spanningsboog over de hele roman erg hoog te houden terwijl de boog in Thomése zijn roman wat inzakt na het ijzersterke begin. Maar beide romans zijn uitzonderlijk goed.

Het taalgebruik van Joke van Leeuwen heeft mij gecharmeerd. Je kan moeilijk ontdekken waar hem dat nou precies in zit. Wat zij schrijft is zo helder. Ik heb dat geweten aan het feit dat ze ook kinderboekenschrijfster is. Je kunt wat ze schrijft, gewoon niet verkeerd begrijpen. Tot nog toe heb ik alleen historische romans van haar gelezen. Het probleem van een historische roman is dat je met de ogen van nu meeloopt in een andere tijd. Gevoelens van toen en nu zijn gelijk, maar het handelen naar aanleiding van die gevoelens compleet verschillend. Dat veroorzaakt spanning bij de lezer. Vrouwen die het écht beter weten, nemen juist niet het heft in handen, want zo ging dat in het verleden. Echt heel boeiend!

Wat mij betreft heeft Joke van Leeuwen de prijs gewonnen. Ajax niet…want dan hadden ze maar wel moeten winnen…van die boeren.

Joke van Leeuwen – De Onervarenen

(Geschreven op 2 mei 2016 in Madrid)

Het is alweer een tijdje geleden dat ik dit boek uitlas, maar de roman is zeker de moeite waard. Ook Joke van Leeuwens vorige, veel bekroonde en bejubelde roman ‘Feest van het begin’, heb ik gelezen en ook die roman heeft enorme indruk op mij gemaakt. Speelde haar vorige roman zich af ten tijde van de Franse revolutie in Frankrijk, De Onervarenen speelt zich, voor het grootste deel, af in een niet nader omschreven tropisch land zo rond de helft van de achttiende eeuw. Een sterk ondergangsgevoel maakt zich tijdens het lezen van je meester. Alles gaat dood, alles gaat kapot…

Joke van Leeuwen is ook kinderboekenschrijfster. Dat merk je als je haar roman leest. Dat is zeker niet negatief! Haar taal is helder en eerlijk. Kinderen zouden het boek ook kunnen lezen als het een kinderboek was, maar dat is het absoluut niet. Het speelt zich af in de volwassen wereld met volwassen problemen. Al met al is het een licht geschreven, zwaar verhaal.

Een vrouw van hogere komaf krijgt een dochter zonder dat ze met de vader getrouwd is. Ze wordt verstoten uit haar milieu. Met haar thuisweverijtje weet ze haar hoofd boven water te houden. De sfeer ademt benauwd in gereformeerde kringen. In een Nederlandse stad. Een vrouw die zich niet laat kisten door haar omklemmende omgeving. Met haar opgroeiende dochter in een door mannen gedomineerde wereld. Daar ontworstelt ze zich aan. Tot het mis gaat. Moeder wordt opgesloten in een psychiatrisch kliniek. Men laat haar puberdochter alleen achter.

Puberdochter en verteller, Odille, ontmoet Koben op een dansavond op het moment dat ze alleen op de wereld staat. Hij neemt haar in huis. Koben is keuter-, pachtboer. Na wat onhandige toenaderingspogingen, gaan ze uiteindelijk verder als stel. Ze trouwen ook min of meer. Als de oogst mislukt, worden ze van hun land gezet omdat ze de pacht niet meer kunnen betalen. Ze schrijven zich in als pionier voor een nieuwe overzeese kolonie.

Moeder is juist weer vrijgelaten en besluit met dochter en schoonzoon mee te gaan. Moeder wordt, met haar psychiatrische verleden, besmet verklaard, en wordt gedoogd maar niet opgenomen in de groep. Zij zal nooit onderdeel van de groep worden waarmee de plantage in de nieuwe kolonie wordt bewerkt. Zij blijft de buitenstaander buiten de kolonie en Odille de buitenstaander in de kolonie.

Erg mooi vind ik hoe Joke van Leeuwen laat zien dat de twee vrouwen intellectueel de mannen de baas zijn maar dat de mannen desalniettemin de leiding nemen. Je ziet dat dingen misgaan. Odille weet dat en moeder ook, maar toch kan ze er niets aan veranderen omdat de mannen dat zo willen of hebben besloten. Joke van Leeuwen is in staat om inzicht te geven in de gedachtewereld van een slimme vrouw omringd door minder slimme mannen die de leiding over haar nemen. De kunst is dan om niet te vervallen in anachronismen. Niet te vervallen in feministische verongelijktheid. De vrouw aanvaardt dit gezag en wij , als lezer, hebben geen keus. Konden we (in dit geval) maar de vrouwen de baas maken!

Binnen de gemeenschap van kolonialen grijpt Koben de macht. Die macht baseert hij voor een groot deel op een nieuw bedachte vroomheid. Dat de kolonialen sterven als ratten komt doordat men niet hard genoeg zijn best doet om vroom genoeg te zijn. Moeder, die niet afhankelijk is van de mannen omdat ze geen plaats in de kolonie krijgt, gaat het stukken beter af. Met de verkoop van haar geweefde stoffen weet ze een zekere welstand te bereiken. Ook heeft ze zo snel mogelijk de taal geleerd. Koben daarentegen vindt de eigen taal en cultuur datgene is waar je je aan vast moet houden.

De onervarenen is echt een fantastische roman. Hij staat nu op de shortlist voor de Libris literatuurprijs en ik hoop dat hij de prijs gaat winnen. De meeste andere boeken ken ik nog niet, dus helemaal eerlijk is dat niet.