Tagarchief: executie

Adrenaline

Aan de vooravond van mijn achttiende verjaardag werden de gijzeling van een lagere school in Bovensmilde en de treinkaping bij De Punt zeer gewelddadig beëindigd. Deze gebeurtenis staat nog steeds, na zoveel jaar, glaszuiver op mijn netvlies. Niet alleen de beëindiging was erg gewelddadig ook de gijzelingen zelf logen er niet om. Weliswaar werden er bij de treinkaping van toen geen mensen doodgeschoten, maar omdat dat wel was gebeurd tijdens de kaping een paar jaar eerder, vreesde iedereen het ergste. Ook de manier waarop de mensen toen doodgeschoten waren – met een touw om hun nek – deed ons huiveren. Gek genoeg dacht ik veel minder na over de kinderen in de gekaapte school. Achteraf raakt de gijzeling van kinderen me verschrikkelijk veel harder dan destijds. Misschien omdat ik in de tussentijd vader ben geworden en beter kan voelen hoe het is als je kind zo bedreigd wordt en jij niets kan doen om het te beschermen. Ik was trots op de bevrijders. Ik vond dat ze het slim hadden gedaan. Met die twee straaljagers boven die trein. Ik had al diverse bevrijdingsacties wereldwijd gezien, want kapen was toen bijna even gewoon als broodjes eten, maar zo clean als onze mariniers het deden vond ik geweldig. Ook relatief weinig doden onder de gegijzelden ondanks het enorme geweld.

Onlangs zag ik de documentaire ‘Wij willen leven’ op de tv. Zeer indrukwekkend. Ik verbaas me erover dat ik me zoveel van de treinkaping kan herinneren en maar zo weinig van de gijzeling van de school in Bovensmilde. Op de een of andere manier had ik toen het gevoel dat het met die school wel goed zou aflopen. Als je kinderen gaat vermoorden of verwonden dan verlies je het altijd en ik kon me niet voorstellen dat de kapers dat wilde. Maar wat de documentaire liet zien was dat de kinderen wel degelijk werden verwond. Weliswaar niet lichamelijk, maar sommige kinderen van toen lijken die kaping psychisch nooit te boven zijn gekomen. Ik was best geschokt door de documentaire; ik had bij de gijzeling van de school gewoonweg niet stilgestaan want ‘er was toch niemand vermoord’. Maar de angst van de leerkrachten en hun stilzwijgende opofferingsgezindheid raakte mij diep. De kaping is nu veertig jaar geleden en daarom blikt men terug.

Je kind of broer of zus verliezen omdat hij of zij één van de kapers was, gaat je als mens ook niet in de koude kleren zitten. De broer van Hansina Uktolseja zag er in de documentaire niet uit als een gelukkig mens en ik weet uit eerdere verhalen dat het gezin waar hij uit stamt diep en zeer diep heeft geleden onder de afloop van de kaping waarbij Hansina werd doodgeschoten. Wat Hansina Uktolseja betreft lijkt het er sterk op alsof ze, terwijl ze machteloos zwaar gewond op de grond lag zonder wapen in de buurt, bewust door haar hoofd is geschoten om haar te executeren. Zelfs als je iets onmogelijk slechts hebt gedaan mag je niet op zo’n manier om het leven worden gebracht. De rechter gaat bepalen of Hansina geëxecuteerd is of niet. Terwijl de bevrijdingsactie plaatsvond werden er geluidsopnamen gemaakt door de mariniers. Sommige passages uit die geluidsopnamen staan vandaag in de krant. Veelzeggend volgens de ene, nietszeggend volgens de andere partij. Ik heb ze ook gelezen. Als ik het lees zie ik mannen voor me die van top tot teen vergeven zijn van de adrenaline. Wat ze ook zeggen, het is gekleurd door dat stofje. De opgenomen gesprekken tussen de mariniers ondersteunen wat mij betreft helemaal niets. Het laat slechts zien dat deze mannen hun doodsangst hebben overwonnen…meer niet.

Kaapster Hansina Uktolseja

Sommige gebeurtenissen staan in je geheugen gegrift. Je weet nog precies waar je was en wat je deed toen het gebeurde. De moord op president Kennedy bijvoorbeeld of toen vliegtuigen het WTC in New York invlogen. Aan de eerste van de twee heb ik overigens geen herinneringen omdat ik toen nog niet verder keek dan de wanden van mijn wieg. Die vliegtuigen en het WTC, ja die wel. Nou en of! We zaten die avond in een uitgestorven restaurant te eten. Het bedienend personeel had meer oog voor het televisiescherm dan voor ons; wij waren die dag zeventien jaar getrouwd.

11 juni 1977 is ook zo’n datum. Op die dag werd met verpletterend geweld een einde gemaakt aan de kaping van een trein in Drenthe. Ik was dat jaar al vroeg op vakantie. Ik was een kamp aan het voorbereiden. We zouden ons de komende week samen met andere jongeren gaan storten op milieu- en natuurbescherming. Maandag zouden de deelnemers komen. Zaterdagavond daarvoor gingen we in de kroeg een afzakkertje halen. De café-populatie zat gekluisterd aan de tv. Het eerste beeld dat ik daar zag was van twee straaljagers die laag over de trein scheerden. Die trein had al dagen het nieuws gedomineerd. Ook het beeld van een doorzeefde locomotief is me bijgebleven.

Bij die bevrijding werden ook twee jonge vrouwen doodgeschoten Ansje Monsjou en Hansina Uktolseja. De eerste was gegijzeld en was voor de tweede keer in korte tijd op de verkeerde plaats op het verkeerde moment. Wij hadden enorm te doen met Ansje en haar nabestaanden. Hansina Uktolseja kon echter op weinig sympathie rekenen. Ze had er in mijn ogen destijds om gevraagd om doodgeschoten te worden. Bovendien wist ik zeker dat zo’n vrouwelijke kaper nog wreder was dan haar mannelijke collega’s; ik had nog niet zo heel lang daarvoor de Tecumseh-boeken gelezen!

Een paar jaar geleden werd de kaping als televisiedrama gereconstrueerd. Ik zag toen de kapers veranderen in wat ze werkelijk waren; Idealistische jongeren; jongeren zoals ik op dat moment; strijdend voor een zaak waar ze in geloofden. Ze werden van hun mythische slechtheid ontdaan. Vooral Hansina werd in een heel ander daglicht gezet. Ze was het onzekere liefje van de leider van de kaping en had op het allerlaatste moment de plaats ingenomen van een ander. Die ander was niet komen opdagen. Ze was veel minder militant dan de media ons had voorgespiegeld. De hoofdkaper gaf haar steeds hoop op iets moois maar als puntje bij paaltje kwam, liet hij haar zitten. Zo werd ongeveer de relatie geschetst in dat tv-drama. Hansina won al snel mijn sympathie want ik kom graag op voor de worstelende en lijdende mens!

Wat zeker is: Door negenendertig kogels geraakt, lag Hansina op de grond in de trein. Levend. Geen wapen in de buurt. Toen is er een marinier gekomen en heeft haar van dichtbij door het hoofd geschoten. En toen was ze dood. Diverse ministers noemden dat geen executie. Ik eigenlijk wel. Advocaat Zegveld heeft een aanklacht ingediend. Ik hoop dat de rechtszaak naar boven brengt waarom dat meisje van toen, op die manier is doodgeschoten. Ik hoop zo dat die marinier zich dat nog herinnert en wat zijn overwegingen waren… Ik heb namelijk iets van een ridder…als er een gewond meisje op de vloer ligt, dan is niet mijn eerste gedachte: schiet haar dood…