Tagarchief: diederik stapel

Hoogleraar Sociale Psychologie…

Professor. Dat is echt het hoogste dat je kunt bereiken. Je bent pas echt geslaagd als je professor bent. Dat vond mijn moeder en dat heeft zich in mij vastgezet. Toen mijn pa op mijn achtste ineens verdween uit mijn leven moest ik bedenken hoe ik alle scherven van het huwelijk van mijn ouders weer aan elkaar kon lijmen. Daar deed ik een jaar over. Een jaar heb ik uit het raam gestaard en oplossingen bedacht, maar niets werkte. Voor schoolwerk had ik dat jaar even geen tijd, dus moest ik dat jaar nog een keer overdoen. ‘Dan word je een jaar later professor’ troostte mijn moeder. Geleerdheid, daar ging het om bij ons thuis. Eigenlijk tot op de dag van vandaag voel ik me diep van binnen een beetje mislukt omdat ik geen hoogleraar ben geworden; ik mag me geeneens doctor of doctorandus noemen. Als armzalig HBO-ertje heb ik, voor mijn gevoel, gefaald…

Dat gevoel en ratio niet altijd synchroon lopen, is mij pas de laatste jaren echt gaan opvallen. Dat gevoel dat ik eigenlijk pas geslaagd ben als ik professor voor mijn naam mag zetten heeft zich zo onlosmakelijk in mij vastgezet dat ik het, ongetwijfeld, mee mijn graf in zal nemen. Maar rationeel denk ik er tegenwoordig heel anders over. De professor is behoorlijk van zijn voetstuk gevallen. Het blijken soms helemaal geen slimme mensen die kunnen overzien wat de gevolgen zijn van hun handelen. Voorbeelden van heel erge domme professoren lijken stelselmatig voor te komen bij de studierichting Sociale psychologie. Zo hebben we de frauderende Diederik Stapel gehad die de enquêtes – die het bewijsmateriaal vormden van zijn ‘wetenschappelijke’ werk – zelf invulde en wiens stellingen daardoor immer bewezen werden. Je hebt professor Roos Vonk die zelfs zonder in elkaar geflanste en zelf ingevulde enquêtes, denkt dat ze altijd gelijk heeft en haar activistische stellingen verwart met wetenschappelijk onderzoek.

Sociale psychologie is dan ook best een ingewikkeld vak; het meest populaire onderdeel van de psychologie. Het lijkt te bestuderen hoe en waarom mensen handelen zoals ze handelen. Ze lijken te kunnen voorspellen welke actie welke reactie heeft op ‘de mens’. Ze lijken daar op die specifieke faculteiten te werken aan methoden om precies te kunnen voorspellen welk gedrag welk vervolg heeft. Ook hoe je mensen kunt manipuleren, trouwens. Ik heb mijn twijfels.

Gisteren was er weer eens een professor sociale psychologie op de televisie. Kees van den Bos. Hij is niet alleen professor, hij ziet er ook zo uit. Qua uiterlijk een karikatuur van zijn universitaire titel. Maar het gaat niet om uiterlijk, want daar kan hij niets aan doen. De man heeft radicalisering bestudeert en met name de radicalisering binnen de zwarte-pieten-discussie (oh nee, toch niet weer die zwarte pieten discussie?). Tijdens Nieuwsuur gisterenavond lepelde de man alle gebeurtenissen sinds de ‘blokkeerfriezen’ op rond zwarte piet. Volgens onze hooggeleerde waren de gebeurtenissen rond de landelijke intocht van Sinterklaas 2017 het startpunt van radicalisering… Alsof die discussie niet al veel eerder volledig uit de hand liep…

However, de hooggeleerde Van den Bos had een goede mededeling voor ons; op grond van zijn jarenlange onderzoek concludeerde hij dat hij zonder meer kon voorspellen dat vanaf nu de radicalisering af zou nemen en we volgend jaar weer een fijne sinterklaasintocht hebben… Ik geloof er niks van, maar we zullen zien.

De hoer spelen

Met Asha ten Broeke ben ik het zelden eens. Zij vindt dat mensen die zich in de #metoo hype als slachtoffer aanmelden, zonder meer geloofd moeten worden. Het zal me wat worden! Of men zich presenteert als slachtoffer, zegt nog niets over het feit of je een manipulator bent. Zegt niets over de omstandigheden waaronder je slachtoffer zegt te zijn geworden. Mensen zomaar geloven die zeggen dat ze slachtoffer zijn is niet alleen naïef, het is fout; heel erg fout. Het druist frontaal tegen de rechtstaat in. Asha ten Broeke nam ik al niet serieus, maar na haar laatste artikeltje neem ik haar nooit meer serieus. Van Elma Drayer had ik, daarentegen, wel een hoge pet op. Weliswaar kiest ze in man-vrouw discussies rücksichtslos voor de vrouw, maar meestal vind ik dat wel oke. Misschien dat ik het er niet helemaal mee eens ben, maar kom op, voor negentig procent vaak wel.

Vandaag schrijft ze over Melissa Farley, de anti-prostitutie goeroe, en terwijl ik Drayers column lees, bekruipt me een gevoel dat Drayer niet helemaal doorheeft dat Farley (net als #metoo), een hype vertegenwoordigd vanuit de Verenigde Staten die onze relatieve seksuele vrijheid aan banden aan het leggen is. Heus ik ben geen verstokte vreemdganger en al helemaal geen vrouwenverslindende Casanova. Helemaal niet. Maar ik zie wel hoe Nederland, na een periode van vrijheid, langzamerhand bedekt wordt met een deken van schaamte en preutsheid. Ik zie dat men langzaam steeds minder vrij wordt. Een psychologe, onderzoekster uit Amerika, die iets beweert over seks, daar zet ik al meteen mijn vraagtekens bij. Ik ken het onderzoek van Farley niet, maar wantrouwen doe ik het wel. Na Diederik Stapel en Roos Vonk weten we dat psychologisch onderzoek doorgaans niet deugt, maar wel alles kan bewijzen. Waarom zou dat onderzoek van Farley wel deugen? Bovendien drijft Farley mee op een anti-seks en een anti prostitutie hype vanuit Amerika. Wat moeten we daarvan denken? Ik mis de kritische blik van Elma Drayer die ik anders zo waardeer.

Ik weet heus wel dat prostitutie geen gewoon beroep is. Vanuit sekswerkershoek wil men dat ons graag laten geloven. Dat er heel vaak geweld aan te pas komt, en dat er weinig vrouwen zijn die zich echt gelukkig voelen in de prostitutie, dat zal best zo zijn. Maar prostitutie wordt niet alleen veroorzaakt door mannen die geld verdienen aan vrouwen of mannen die hun bevrediging vinden in de schoot van de hoer. In zekere zin is prostitutie vaak een laatste vangnet voor de totale ondergang. Een redmiddel is het voor vrouwen. Waar mannen alleen nog maar kunnen kiezen voor rover, inbreker of fraudeur, hebben vrouwen ook nog de mogelijkheid om de hoer te spelen. Daarom is prostitutie heus een bak ellende, alleen moet je je de vraag stellen hoe je die bak ellende bestrijdt. Je moet je afvragen of verbieden en straffen de juiste weg is en of je, als maatschappij, prostitutie wel helemaal kwijt wil.

Elma Drayer vindt dat als een klant een prostitué bezoekt, hij haar misbruikt heeft. Daarom vindt ze dat het onterecht is als prostitutie wordt overgeslagen in de #metoo discussie. Flauwekul dus; de hoer was erg blij met de klant, want ze heeft geld verdiend. Klaar.

Diederik Stapel was de katalysator; meer niet.

Er woedt een klein wetenschappelijk oorlogje onder sociaalpsychologen. Wat onderzoeken we? Waarom onderzoeken we? Hoe onderzoeken we? Hoe trekken we conclusie? Dat zijn de vragen die gesteld worden. In de sociale psychologie valt op dit moment veel te beleven. Op zich zijn het de vragen die in elke tak van de wetenschap worden gesteld, maar bij de sociale psychologie is alles erg beladen geworden. Dat komt door Diederik Stapel. Met zijn fraude viel niet alleen zijn eigen wetenschappelijke werk om, maar ook dat van vele onderzoekers die met hem hadden samengewerkt. In zijn val sleepte hij velen mee. Zij bleken hun onderzoek te baseren op bij elkaar gelogen onderzoeksresultaten.

Dat begon allemaal bij Roos Vonk en haar hypothese dat vleeseters agressiever zijn dan vegetariërs. Hot bij mij thuis; ik, carnivoor bij uitstek, en mijn geliefde, vegetarisch vanaf haar geboorte… Tuurlijk bleek de hypothese van Roos Vonk ondersteund door ‘wetenschappelijke’ onderzoeksresultaten. Maar wat bleek…er waren geen onderzoeksresultaten. Diederik Stapel had de vragenlijsten allemaal zelf ingevuld en daarbij had hij ervoor gezorgd dat de hypothese ondersteund werd. Wetenschappelijke fraude, dus. Goed, Diederik Stapel viel. Somberheid troef. De sociale psychologie had onder Diederik Stapel enorme vooruitgang geboekt, en dat viel nu weg. Moeilijk, want de sociale psychologie is een wetenschap die uitermate populair is; wie wil nou niet weten welk gedrag ons drijft. Wie wil nou niet het onaangename gedrag van de ander verklaren of…veranderen. En…wie wil nou niet de mogelijkheden onderzoeken om andermans gedrag en gedachten te manipuleren…

Maar de discussie verdiepte zich. Veel onderzoeken werden sinds de val van Diederik Stapel opnieuw bekeken. Hoewel bij het oorspronkelijke onderzoek zelf niet persé fraude werd geconstateerd, bleken de onderzoeken niet herhaalbaar. Zo hadden onderzoekers ‘bewezen’ dat als je glimlacht, het hele leven meteen beter en fijner is. In een ander onderzoek bleek daar helemaal niets van. Moeilijk…

Het bracht Karst Tjoelker ertoe om afgelopen maandag op zíjn tak van wetenschap te reflecteren; Wat weten we eigenlijk zeker? Hoe hebben we het onderzocht en hoe hebben we daar conclusies uit getrokken? Hij komt tot de conclusie dat de onderzoeksmethodiek die de sociale psychologie doorgaans gebruikt, volkomen onbetrouwbaar is.  De sociale psychologie gebruikt de vragenlijst, en niet veel meer dan dat. Vervolgens worden op de resultaten van die onbetrouwbare vragenlijsten allerhande wiskundige statistische berekeningen losgelaten waaruit dan de conclusies worden getrokken. Dat kan niet goed gaan. Tjoelker stelt voor om na te denken over andere manieren om onderzoek te doen.

Vandaag reageert Danny van der Roest… Samengevat: We wisten allang dat vragenlijsten niet deugden maar we gebruiken ook andere onderzoeksmethoden (welke wordt niet gezegd). Wat heb je tegen een wiskundige benadering om de onderzoeken uit vragenlijsten te onderzoeken? Danny van der Roest heeft er kortom niets van begrepen: De sociale psychologie is op sterven na dood; Diederik Stapel was slechts de katalysator.

De agressieve vleeseters van Diederik Stapel

Toen Willem Holleeder even niet in het gevang zat, werd hij in het programma ‘Collegetour’ door Twan Huys samen met een zaal studenten geïnterviewd. Men vroeg hem toen zoiets als: Als je nog iets kon gaan studeren, wat zou je dan voor vak kiezen? Holleeders antwoord liet niet lang op zich wachten: Psychologie. Dat leek hem het meest interessant. Mij ook trouwens. Je wilt zo graag weten waarom we denken en voelen zoals we denken en voelen. Maar ook, hoe je dat denken en voelen kunt manipuleren. Hoe kan ik ervoor zorgen dat jij een bepaald gedrag gaat vertonen? Mateloos aantrekkelijk. Een ander laten doen wat jij graag wil. Iemand die geen zin heeft om iets voor je te doen zo manipuleren dat hij of zij het graag voor je doet. Een machtig wapen in de leefwereld van Willem Holleeder; niks geen dreigementen maar zachte manipulatie zorgen ervoor dat een rijkaard zijn vermogen aan Holleeder overhandigd; te mooi om waar te zijn. Ook een machtig wapen in de wereld die het daglicht wel kan verdragen, trouwens. De wereld waarin bedrijven je willen laten geloven dat het leven meer waard is als je hun spullen koopt.

Het hoe of wat van gedrag en gevoelens wordt bestudeerd in de sociale psychologie. Een zeer aantrekkelijke kant van de psychologie. Maar ook een erg fraudegevoelige tak van de psychologie bleek in de recente geschiedenis. Juist daar waar de kennis zo aantrekkelijk is, trekt het oplichters en charlatans aan.

Diederik Stapel was in Nederland de kwade genius. Hij bedacht onderzoeksresultaten zelf. Dat kwam allemaal aan het licht door een onderzoek waarbij ons leven, het leven van Josien en mij dus, direct geraakt werd.

Zoals ik al vaak heb duidelijk gemaakt, eet ik alles wat gelopen, gekropen, gegleden, gevlogen of gezwommen heeft. Niets is koosjer en niets is treife; ik eet alles. Dat in tegenstelling tot Josien. Voor haar hoeft er geen dier te worden gedood. Ze pikt wel de eieren van het kippetje en de melk van de koe, maar daarmee zijn haar misdaden tegen de dierlijkheid wel volledig benoemd. Wat wil het toeval; een hoogleraar sociale psychologie (zelf vegetariër) had bedacht dat het weleens zo zou kunnen zijn, dat vleeseters agressiever zijn dan niet-vleeseters. Ze bedacht enquêtevragen en wilde daarmee het land intrekken om mensen naar eigen gedrag te laten kijken. Na het nuttigen van een lekkere, sappige, bloederige biefstuk, zouden de respondenten dan wat vragen mogen beantwoorden. Een hoop werk… Een andere hoogleraar, Diederik Stapel, stelde voor dat hij die enquêtevragen zou voorleggen aan zijn representatieve respondentengroep. Dat scheelde een hoop werk en daarom ging de onderzoekster hiermee akkoord. Achteraf bleek die respondentengroep te bestaan uit één persoon; Diederik Stapel. Vanuit de losse pols beantwoordde hij de enquêtevragen en creëerde daarmee bewijs voor de stelling dat vleeseters agressiever zijn dan vegetariërs…

Dat onderzoek kwam in het nieuws en heeft bij mij thuis wel wat teweeggebracht. Mijn tomeloze agressie werd daarmee verklaard! Een tijdlang waren biefstukken taboe! Diederik Stapel, bedankt!

Na dit onzinnige agressieve vleeseters onderzoek, sneuvelde het ene na het andere onderzoek. Vandaag in de krant het onderzoek naar de glimlach; als je glimlacht voel je je vanzelf gelukkiger…blijkt dus ook onzin. Waar gaat het heen met de wereld?

Slecht zelfbeeld

Ja, ik ben te dik. Dat heb ik al vaker gezegd, maar het is de waarheid. Ik heb van alles geprobeerd maar ik blijf een tonnetje. Niet zo dat mensen mij nakijken, maar men ziet in mij toch al snel een levensgenieter. Dat ben ik ook. Tenminste wat eten betreft. Ik kan me ’s ochtends al fiks bezig houden met wat ik ’s avonds ga eten. Het is dat ik diabetespatiënt ben, dat houdt mij behoorlijk in toom. Dat maakt het leven in zekere zin makkelijk. Koek en snoep mag ik niet, dus daar hoef ik ook niets van te vinden. Voordat de diabetes goed toesloeg, was het een heel gedoe om me te houden aan dat ene koekje of dat ene snoepje. Mijn huisarts bleef zo lang hameren op dat afvallen dat ik een andere huisarts genomen heb. Slecht van mij, nee, dat niet. Ik ben weliswaar niet veel afgevallen, maar dat was ik ook niet als ik bij mijn oude huisarts was gebleven. Nu heb ik vooral het slechte gevoel dat ze me gaf uitgeschakeld.

De zwaarste strijd tegen overgewicht gevoerd heb, leek een beetje op de Amerikaanse strijd in Irak. Een razendsnelle overwinning die later een slopend verlies bleek te zijn. In no time wist ik met het points dieet van de gewicht-in-de-gaten-houders mijn gewicht aanzienlijk naar beneden te krijgen. Niet dat het ooit op het gewicht is geweest dat het had moeten zijn, maar toch een heel eind in de goede richting. Ik had er toen ook lol in om voor dat dieet alternatieven te vinden voor alles dat ik heel erg lekker vond. Zo maakte ik bijvoorbeeld van magere kwark, een half ei, een handje twintig plus kaas en wat peper en zout een magere variatie van een heerlijke romige bechamelsaus. Kijk dan, best lekker voor een keertje.

Ik raakte mijn buik voor een tijdje kwijt. Mijn vingers werden zo slank dat mijn trouwring niet meer paste en ik hem bij het afdrogen van mijn handen per ongeluk in de afvalbak met papieren handdoekjes heb weggegooid. Ik moest nieuwe kleren kopen want mijn broeken leken op Volendammer vissersbroeken. En inderdaad kreeg ik een beter zelfbeeld. Maar…ik werd helemaal treurig bij de gedachte dat ik nooit meer vette worst of lekkere kaas kon eten, nooit meer een moorkop of taart met een laagje frangipane op fonceerdeeg en geabricoteerde aardbeien, met toefjes slagroom op de rand…oh jongens ik werd helemaal gek! En zo geschiedde het dat deze jongen tabé zei tegen het gewicht-in-de-gaten-houders-dieet en weer helemaal los ging op wat moeder aarde ons aan lekkers te bieden had. Ik trapte nog net op tijd op de rem om niet door de grenzen van mijn ‘normale’ gewicht te schieten.

Ik doe er wel grappig over, maar die bolle buik geeft me echt een slecht zelfbeeld. Ook mijn dikke kop zit me dwars. Inderdaad alleen als ik in de spiegel kijk. Maar…overal waar ik kijk zie ik reflecties van mezelf.. En dan ontbreekt er altijd wel wat aan, vind ik. De psychologe Jessica Alleva is gepromoveerd op dit probleem, lees ik. Ze heeft onderzoek gedaan naar het verbeteren van het zelfbeeld van mensen. Bij gepromoveerde psychologen heb ik altijd last van het Diederik Stapel syndroom, maar wie weet, heeft ze toch iets gevonden dat ons kan helpen. Ons, met dat slechte zelfbeeld. Binnenkort komt er vast een populair wetenschappelijke versie uit van haar proefschrift; dat wacht ik af!