Tagarchief: Amadeus

Het Nationaal Toneel – Amadeus; Heel erg leuk!

Ik kan me niet meer herinneren of ik de film Amadeus voor het eerst in de bioscoop heb gezien of op video of DVD. Wat ik wel weet is dat de film een verpletterende indruk op me maakte. Het verhaal op zichzelf vond ik niet echt geloofwaardig; ik had niet het idee dat Salieri een rol gespeeld zou kunnen hebben in de dood van Mozart. Maar de prachtige beelden en het fantastische acteerwerk van de hoofdpersonen in combinatie met de muziek, deed het hem voor mij. In de openingsscène begint het al meteen met het geniale adagio uit de Grand Partita. Muziek die alles goed maakt. Troostende muziek. Muziek die op je emoties werkt maar juist helemaal niet sentimenteel is. De oud geworden Salieri legt uit wat hij zo bijzonder vindt aan de muziek. ‘Het begint haast als een roestig orgel en dan, plotseling, uit het niets, een hobo. Slechts één aangehouden toon. Vervolgens wordt het overgenomen door de klarinet.’ Hij vertelt dat hij Mozart heeft vermoord en dat hij als straf zijn muziek moet zien doodbloeden terwijl de muziek van Mozart alleen nog maar grootser en mooier en bekender wordt. Salieri vertelt dat hij er alles voor over had om muziek voor de eeuwigheid te schrijven. Dat hij daarvoor op zijn zestiende een pact met God gesloten heeft. In ruil daarvoor moest hij afzien van de liefde en een deugdzaam mens zijn. Maar God heeft hem verraden. Gods verheven klanken komen op aarde middels de vulgaire Mozart. Een scheten latende erop los levende infantiele man. Zonder er schijnbaar moeite voor te doen, componeert hij de mooiste muziek en vernedert hem.

Muziek en film horen doorgaans bij elkaar, maar film en hemelse muziek is voor mij echt een gouden combinatie. De muziek van Mozart is niet zomaar gewone mooie muziek, maar geniaal mooie muziek. Diezelfde mix vond ik in de films Ludwig en Dood in Venetië van Visconti waar achtereenvolgens de muziek van Wagner en Mahler een hoofdrol spelen. Het verhaal…ach het verhaal. Wat kan ik daarover zeggen. Speelt een prettige bijrol.

Amadeus is gebaseerd op het gelijknamige toneelstuk van Shaffer. Martin van Amerongen ging nogal te keer tegen dit toneelstuk en de verfilming ervan. Het zou Antonio Salieri onterecht in een verkeerd daglicht hebben gezet. Ach, valt wel mee. Ik kan me de verhaallijn wel voorstellen. Ik denk niet dat Salieri een erg grote rol heeft gespeeld in het overlijden van het genie noch dat hij veel invloed heeft gehad op diens muziek. Maar het verhaal zoals Shaffer het opzette had heel erg goed gekund. Ze leefden tegelijkertijd op dezelfde plaats. De één verwierf absolute roem tijdens zijn leven en werd al tijdens zijn leven volkomen vergeten. De ander verwierf oneindig veel roem tijdens zijn leven en na zijn leven werd die roem alleen maar groter.

Amadeus was dus van oorsprong een toneelstuk en Toneelgroep Nationaal Toneel moet gedacht hebben dat je de film ook op het toneel kunt uitvoeren. En inderdaad, dat kan. En boeiend ook. En ook fantastisch geacteerd. De overgangen van de jonge naar de oude Salieri, bijvoorbeeld. Zag er echt fantastisch uit. Voor de muziek was een toneelorkest geformeerd dat Mozarts muziek goed over de planken bracht. Ook de mee-acterende sopraan – in dit geval Lucie Chartin – deed het acterend en muzikaal gezien erg goed. Een prachtige stem in een toneelzaal met een matige akoestiek.  Ik heb gewoon een heerlijke avond gehad. Laat ik dat maar meteen toegeven.

In de film een beetje maar op het toneel een boel, wordt de rol van Constanze neergezet als een wat naief meisje dat maar nauwelijks kan bevatten met welk genie ze getrouwd was. Ik denk echt dat het anders zat. Constanze Weber kwam uit een zeer muzikale familie. Voor zover ik weet was haar oudere zus een gevierde sopraan. Ze is de grote nicht van de componist Carl Maria von Weber. Ook niet de eerste de beste. Ik denk dat ook Constanze heel wat in d’r mars had en dat ze in het toneelstuk van Shaffner niet helemaal goed uit de verf komt. Misschien als wel vele vrouwen in dat deel van de geschiedenis. In het toneelstuk speelt ze vooral een rol in het laten zien van de vulgariteit van Mozart. Verhaaltechnisch staat dat dan mooi tegenover de deugdzame Salieri.

Leuk om te zien dat Amadeus raakvlakken met het heden krijgt. De #metoo beweging bijvoorbeeld. Als Salieri uit wraak op God zijn deugdzaam laat varen, misbruikt hij zijn macht als gevierd en belangrijk en machtig persoon, door van vrouwen seks in ruil voor een carriere te bieden. Salieri wordt fantastisch neergezet door Mark Rietman. Verder vielen de kleren van Esther Scheldwacht op die de rol van de Italiaanse intendant van de opera speelde. Leken die kleren niet verdomd veel op de wat extravagante kleren van ex-stedelijk museumdirecteur Betrix Ruf? En…wat heeft dat dan voor betekenis?  De pompeuze opkomst telkens van Vincent Linthorst als de Oostenrijkse keizer Jozef was behoorlijk hilarisch. Sander Plukaard kon, als Mozart, Tom Hulce helaas op geen enkele manier doen vergeten.

Al met al heb ik een erg leuke avond gehad.

Het hele Spaanse leger!

Ik moet steeds aan een opera denken, hier in Spanje. Een opera die de Nationale Opera dit jaar gaat uitvoeren maar waarvoor ik geen kaartjes zal kopen. Nee, niet Carmen. Zou voor de hand liggen. Le nozze di Figaro. Van Mozart. Klinkt gek, maar toch is het zo. Dat heeft met het Spaanse leger te maken. Het is een van de opera’s die ik het vaakst gezien heb. Ook trouwens de allereerste opera die ik gezien heb. In de Stadsschouwburg van Amsterdam.

Ik moet een jaar of twaalf geweest zijn toen mijn oma ziek was op de dag dat mijn opa en oma kaartjes hadden voor Le nozze di Figaro. Ik mocht met opa mee in plaats van oma. Twee plaatsen op het midden-zij balkon. Het leek op een loge. Helemaal vooraan. Ik had het gevoel dat het vast de duurste plaatsen waren in de hele schouwburg. Ik voelde me erg bevoorrecht. Zo vaak kwamen we niet in de schouwburg. Boventiteling kan ik me niet herinneren. Wel dat ik het programmaboekje had gelezen met een korte samenvatting per acte. Maar desalniettemin kon ik de opera maar moeilijk volgen. Ik zag wat verkleedpartijen op het toneel terwijl het sowieso al een erg kostumerige aangelegenheid was. De heren droegen bijna allemaal pruiken en de dames lange jurken. Het toneel ademde de achttiende eeuw. Ik kan niet zeggen dat hier mijn liefde voor deze opera begon, maar fascinerend vond ik het wel allemaal.

Later werd het een van mijn favorieten. Misschien omdat ik de lol zag. De lol die Mozart moet hebben gehad toen hij de opera componeerde. Met het beeld van Milos Formans Amadeus op mijn netvlies, zie ik Mozart aan zijn bureautje zitten terwijl hij rap zit op te pennen wat hij binnen in zijn hoofd hoort. Soms loopt hij naar zijn hammerklavier om even in het echt te horen wat hij opgeschreven heeft. Af en toe een schaterlach. Het is zo komisch! Hoe kan je een opera laten beginnen met een man die meet of zijn huwelijksbed in de kamer past…Wolfgang Amadeus Mozart, dus. Dat zou echt niemand durven. Alleen Mozart en Lorenzo Da Ponte natuurlijk, de librettist. En dan komt Mozart aan de scene van Susanna en Marcellina… Wat moet Mozart gelachen hebben! Een echt bitch-fight! En niet zomaar een; met kijven en schelden gaan ze tot het uiterste. De grootste belediging is aan het adres van Marcellina: Ze heeft het volledige Spaanse leger over zich heen gehad. Dat brengt me dus in Spanje. Daarom komt juist hier, in Leon, Le nozze di Figaro bij me op. Ik hoor het duet van de twee elkaar beschimpende en beledigende vrouwen. Ik zie Mozart voor me. Met zijn ganzenveer krassend op het papier. Noot voor noot maar in hoog tempo zet hij het gevecht op muziek. Na elke maat schatert hij het uit.

Maar behalve deze scene waarbij Susanne Marcellina ervan beschuldigd dat ze het met het hele Spaanse leger gedaan heeft, is de opera één brok humor. Misschien heb ik de opera nu wel tien keer gezien en iedere keer ligt de zaal plat. Maar naast de humor ook zulke diepdroevige en verschrikkelijk mooie aria’s duetten, trio’s, etcetera… Echt een hele mooie opera. Tot mijn verbazing lukte het de Nationale opera om al het moois en al het leuks uit de Da Ponte opera’s te verwijderen. Dodelijk saai voltrok zich opera na opera van Mozart.

Maar wees gerust, de opera wordt vaak opgevoerd en dan zal je mij weer in de zaal zien zitten. Samen met Josien.

Kijk, luister en geniet!