Racisme in Nederland

Met lede ogen zie ik hoe populisten het in Nederland steeds meer voor het zeggen krijgen. Ze hebben de wind mee. Ze presenteren makkelijke oplossingen voor ingewikkelde problemen die na bestudering eigenlijk ook helemaal geen oplossing zijn. Populisten houden van zondebokken zodat ze de schuld van alles wat er mis gaat af kunnen schuiven op groepen die het doorgaans toch al moeilijk hebben. Daarbij lijken lessen uit het verleden helemaal niet te werken. Nu hebben Marokkanen het vooral gedaan. Elke beschuldiging aan het adres van een groep is sowieso fout. Elk individu is alleen verantwoordelijk voor de dingen die hij of zij zelf doet. Erfzonde bestaat niet. Als iemand vraagt aan een tegen Marokkanen opgehitst publiek: Willen jullie meer of minder Marokkanen?  Dan hoef je het woord ‘Marokkanen’ maar te vervangen door het woord ‘Joden’ om een les uit het verleden te kunnen trekken. Maar gek genoeg is het evident dat dat niet werkt. Op de één of andere manier ziet het publiek dat zich tegen Marokkanen laat ophitsen niet de overeenkomst met het nazisme in de jaren dertig en veertig van de vorige eeuw. Belangrijk is dat het niet om Marokkanen of Joden of Turken of Afrikanen of Chinezen of witten gaat. Dat zijn groepen mensen die kwaad noch goed doen. De individuen waaruit de groep is samengesteld moet je verantwoordelijk houden.

Dat is denk ik de reden waarom ik zo verschrikkelijk boos wordt op mensen die mij voor van alles uitmaken en me van alles in de schoenen schuiven alleen maar omdat ik een bepaalde huidskleur heb. Je kan me daar helemaal mee over de zeik krijgen. Om mezelf tegen dergelijke woedeaanvallen te beschermen heb ik me voorgenomen om mensen die mij om mijn huidskleur veroordelen, compleet niet serieus te nemen. Gloria Wekker, bijvoorbeeld. Ze heeft een racisme-kathedraal gebouwd op een verrot racistisch fundament maar weet het te brengen alsof haar analyse bloot legt wat er mis is. Daarbij heeft ze zich op geen enkele manier gebogen over de basisvragen; de definitie van datgene wat ze zegt te onderzoeken. Ook heeft ze alles genegeerd wat haar hypothese onderuit zou kunnen halen. Een doodzonde in de wetenschap. Maar ze is wel hoogleraar geworden…Dat geeft te denken.

Toch breng ik het op om steeds weer geduldig te lezen wat er nu weer op me afkomt. De Volkskrant van vandaag laat mensen aan het woord die om één of andere manier het idee hebben dat ze in Nederland door witte mensen (mij dus) worden gediscrimineerd. Een jongen bijvoorbeeld die als student iedere keer in zijn rode sportauto werd aangehouden als hij naar zijn studentenflat reed. Het lijkt me logisch dat niet zijn huidskleur of de kleur van zijn sportauto verdacht waren, maar de combinatie student, studentenflat enerzijds en rode sportauto anderszijds; dat matched niet.

De moed zakt me helemaal in de schoenen bij het lezen van het verhaal van de uit Eritrea gevluchte Domenica Ghidei Biidu Widya. Ik voel me racistisch door haar bejegend. Ze legt de slavernijgeschiedenis op mijn schouders en, sorry, ik heb daar niets mee te maken. In de laatste groep mensen die uit Nederland in slavernij werden weggevoerd zat in 1943 mijn oma. Hoeveel mensen heeft Domenica Ghidei Biidu Widya gekend die uit Nederland weggevoerd zijn als slaaf? In Eritrea is slavernij daarentegen een groot probleem alleen zijn witte mensen daar niet schuldig aan…maar Eritreeërs zelf! Misschien moet Domenica Ghidei Biidu Widya zich wat meer op de problemen in Eritrea gaan richten…

Sander Heijne en Hendrik Noten – Fantoomgroei; het opent je ogen.

In 2008 stortte de bank in waar ik tussen 1998 tot 2001 gedetacheerd heb gewerkt. De bank kon in 2008 alleen maar gered worden door de staat: de bank werd genationaliseerd. Er werd, zo gezegd, cowboytje gespeeld op de effectenbeurzen. Er werd belegd in allerhande derivaten. Producten die geen mens meer begreep. Niet wat voor waarde zo’n derivaat had, maar ook niet waar het toe diende. Uiteindelijk ontstond er een steeds grotere zeepbel met producten waaraan theoretische waarde werd toegekend, maar die in feite niets waard bleken. In 2008 zei de zeepbel…plop… Net voordat Rijkman Groenink daar de hoogste baas werd werkte ik bij die bank. Die man werd later de grote graaier genoemd en heus, ik pleit hem niet vrij want onder zijn leiding werd op het onverantwoordelijk graaien nog een schepje extra gedaan, maar ook in die pre-Rijkman Groenink tijd was het graaien bij de bank al behoorlijk heftig.

Ik werkte daar aan software die de beurstransacties moest matchen met de bankoverschrijvingen. Omdat in dat programmaatje dat ik schreef zowel de hoeveelheid opties, futures – of hoe die producten ook allemaal mochten heten – het aankoopbedrag en de dagelijkse koersen stonden, was heel goed te berekenen hoeveel de winst en verlies precies was in die dagen. Laat ik dit zeggen, het ging alleen om winst. Astronomische winsten. Die beurskoersen stegen dag na dag en week na week. Met mijn collega – die van oorsprong beeldhouwer was en net als ik omgeschoold tot computerprogrammeur –  beredeneerden we dat als ‘wij, de bank’ zoveel geld verdiende, iemand anders dan evenveel verlies moest maken. Je hebt, zo dachten wij, één grote zak geld en als de bank een groot deel weg graait, dan moet een ander wel met te weinig genoegen nemen. Maar zo werkt het niet legde een economisch geschoolde collega uit; de waarde ‘groeit’. Dat gaat vanzelf en we worden er allemaal beter van want onze ingekochte producten worden meer waard zonder dat het iemand anders geld kost. Maar in 2002 spatte de eerste zeepbel uiteen…en ik werd ontslagen. De economische groei in 2002 was 0% terwijl de groei In 2001 nog 4% was maar dreef op een gigantische zeepbel van niet verdiende waardevermeerdering van nutteloze producten.

Over het bovenstaande fenomeen en nog veel meer rare bubbels in de economie gaat het boekje ‘Fantoomgroei’ van Sander Heijne en Hendrik Noten. De titel Fantoomgroei gaat over het verschil tussen enerzijds de groei van de economie die gemeten wordt aan de hand van het Bruto Binnenlands Product en anderzijds de groei van de lonen. In de afgelopen twintig jaar is het BBP zo’n slordige 30% gegroeid terwijl de lonen nauwelijks gestegen zijn. Waar is die groei dan precies naartoe gegaan? Wie hebben ervan geprofiteerd? Waarom doet de regering er, met algemene middelen die door de burgers opgebracht zijn, zoveel moeite voor om de economische groei te bevorderen terwijl die groei nauwelijks gunstige gevolgen heeft voor de burger. Het feit dat de economische groei boven nul is geeft ons een fijn gevoel want ‘het’ lijkt goed te gaan met ons, maar in hoeverre is dat gevoel terecht? Als het dan zo goed met ons gaat, waarom is er dan zoveel ontevredenheid en trekt men zo makkelijk naar populisten die eigenlijk alleen maar problemen verschuiven en antwoorden hebben die geen enkel probleem oplossen? Voor iedereen die niet al te veel verstand van de economie heeft maar er wel in geïnteresseerd is en die zich, net als ik afvraagt hoe het kan dat waarde stijgt zonder dat de gemiddelde patser daar iets voor hoeft te doen en die zich afvraagt of economische groei alleen zaligmakend is, raad ik dit boek aan.

Niet alleen vertellen de auteurs wat er verkeerd gaat in de maatschappij als je de groei van het BBP als uitgangspunt neemt, maar ze bieden ook – goed gedocumenteerd en beargumenteerd – hoe het beter kan. Zo kwamen ze met het idee, dat schijnbaar in Nieuw Zeeland al gebruikt wordt, om de groei van de welvaart niet meer te meten met het BBP, maar die af te meten aan verschillende ijkpunten. Dat is veel ingewikkelder en moeilijke te begrijpen dan één zo’n mooi getal, maar het geeft wel een adequater beeld van de staat van het land. Je zou beter kunnen kijken naar de mate van geluk en welzijn van de burger en de duurzame ontwikkelingen. Ze schrijven: “Te veel mensen werken tegenwoordig voor het bbp, in plaats van andersom. En de trends zijn negatief. De kloof tussen arm en rijk neemt toe, en de samenleving ontwikkelt zich steeds verder in een richting waarin het voor individuele burgers eten of gegeten worden is. En net als voor de verdeling van de welvaart die we creëren, moet het bbp het antwoord schuldig blijven op de problemen waarvoor klimaatverandering ons stelt.”

Erg leuk vond ik het om te lezen hoe opvattingen en de maatschappelijke ontwikkelingen invloed hadden op een bedrijf als Philips. De auteurs schrijven hoe de eerste meneer Philips zijn bedrijf opzette in een klein stadje (Eindhoven, dus) met een groot potentieel aan goedkope arbeidskrachten. Dat hij revolutie en opstand buiten de deur hield door een grote rol te gaan spelen in de welvaart en het welzijn van zijn arbeiders en dus de stad. Hij liet huizen bouwen, richtte verenigingen op, gaf de arbeiders scholingsmogelijkheden, gaf ze een behoorlijk loon, gaf hun kinderen de kans om te studeren. De fabrikant als weldoener, maar die de winstgedachte zeker niet uit het oog verloor. Maar dit alles ging vanaf de jaren ’90 van de vorige eeuw verloren. Onder invloed van de steeds kleiner wordende aardbol waardoor fabricaten over de hele wereld gingen kijken waar de goedkoopste onderdelen konden worden geproduceerd en ingekocht zodat de winsten, en daarmee de aandelen, konden stijgen. Ook onder invloed van neoliberale opvattingen die onder Wim Kok tot bloei kwamen en tot aan de huidige coronacrisis heilig zijn verklaard. Met de schrijvers hoop ik dat met de coronacrisis in die opvattingen verandering komt.

Ik vond het een zeer lezenswaardig boekje dat mijn ogen geopend heeft. Je weet wel dat economische groei niet alles is, maar probeer er maar eens argumenten tegenin te brengen! Dat leert dit boekje! Een aanrader.

Laura H. en de Yezidische seksslavin

Laura H. Ik heb al eens meer over haar geschreven. Toen ze zomaar ineens uit IS-land via onze tv de huiskamer in kwam lopen en vertelde dat ze woonde in Sweet-Lake-City, herinnerde ik me een opsporingsbericht van een paar jaar eerder. Na wat Googelen vond ik de foto van destijds. Ik schreef er een stukje over op deze site. Over de twee gezichten van Laura H. Thomas Rueb schreef een dik boek over Laura en omdat ik erg nieuwsgierig ben, heb ik dat boek gekocht en ben ik het nu aan het lezen. Fascinerend. Laura H. bleek al veel eerder op de televisie te zijn geweest, zag ik. Bij het programma ‘Klokhuis’. Maar daar was zij niet de hoofdpersoon, toen was het nog haar broertje. Het is niet onwaarschijnlijk dat dat broertje uiteindelijk geleid heeft tot haar latere bekendheid tegen wil en dank. Broertje was namelijk erg ziek en kreeg van Laura d’r ouders alle aandacht. Aandacht had ze zelf ook hard nodig en die zocht ze bij onbetrouwbare jongens. Dat kan je, als meisje, aardig in de problemen helpen.

Maar al lezende en tegelijkertijd googelend, kwam ik op filmpjes van tegenstanders van Laura H. Mensen die haar een lang en afgrijselijk leven toewensten. En die vrouwen, want het zijn voornamelijk vrouwen hebben wel een punt, moet ik zeggen. Ik zag interviews met jonge Yezidi-vrouwen. IS, en alles en iedereen die daarbij betrokken was, is voor hen de vijand. En…begrijpelijk. Ik stuitte op een filmpje waarin jonge Arabische IS mannetjes zich verheugen op een slavin. Eentje schept zelfs op dat hij er twee gekocht heeft. Die gekochte slavinnen waren jonge Yezidi-vrouwen en ze dienden voor helemaal niets anders dan…SEKS. Je kan je toch niet voorstellen dat anno de eenentwintigste eeuw mensen als slaaf verkocht worden. Dat je zo weinig om de lichamelijke integriteit van een ander geeft, dat je denkt dat je alles met een gekocht mens kunt uitspoken. Daar kan zelfs ik, als witte, heteroseksuele, goedverdienende, oudere man met een slavernijverleden niet bij.

Slavin…hmmm…hoe proeft dat woord. Hoe tintelt het woord op mijn tong. Best sexy. Een geile fantasie, misschien? Een jonge vrouw die alles moet doen wat je verlustigde, geile geest je ingeeft. Die al je hitsige fantasieën waar maakt? Hoe zou dat zijn? Hoe zou ik zijn als IS-crimineel. Hoe ga ik om met iemand die helemaal aan mijn opgewonden lusten overgeleverd is. Een jonge vrouw…Zou ik me meteen willen ontladen in dat jonge lichaam? Nee, denk het niet. Ik zou de schoonheid van haar blote lichaam willen zien. De onschuld. De donshaartjes in het kuiltje net boven haar jonge zachte stevige meisjesbillen zou ik willen strelen. Over haar rug naar boven naar dat prachtige krullerige zwarte haar. Ik zou een lok tussen mijn vingers willen voelen en dan naar haar oor. D’r oorlelletje.  En dan over d’r frêle schouders aan de andere kant weer naar beneden. Haar borst in mijn hand. Het tepeltje piept in mijn handpalm. Over haar buik. Ik voel haar sidderen. Kijk in haar angstige ogen. Van mij heb je niets te vrezen.

‘Maar je zit wel aan mijn lichaam’, fluistert ze.

‘Als je dat niet wilt, dan draai ik mijn fantasie terug. Ik wil niet dat je bang voor me bent of dat jij vindt dat ik me iets toe-eigen dat niet van mij is.’

‘Ik wil naar huis, naar mijn moeder en mijn vader en mijn zusjes en mijn broer.’

 Ik geloof niet dat ik geschikt ben voor het hebben van een seksslavin. Van nature ben ik veel meer een ridder, denk ik, een held die de mensheid niets dan goeds wil brengen. Laat ik het daar maar op houden…

Racisme in cijfers?

Ik hou echt van cijfers. Helemaal van cijfers die iets aan moeten tonen. In de Volkskrant van vandaag het aantal mensen dat omgekomen is door politiegeweld in de Verenigde Staten. Dat zijn er 858. Dat is heel erg veel. Helemaal als je weet dat in datzelfde jaar in Nederland 4 mensen zijn omgekomen door politiegeweld. Zelfs als je de Nederlandse en de Amerikaanse doden omrekent naar doden per miljoen inwoners. Zonder meer kan je stellen dat de Amerikaanse politie veel gewelddadiger is dan de Nederlandse. In het staatje dat de Volkskrant overgenomen heeft van de Washington Post is het totaal aantal doden natuurlijk ondergeschikt aan de verdeling van het aantal doden over de verschillende huidskleuren zwart, wit, Latin en overig. Zwart ‘scoort’ 249 doden, wit 405, Latin 163 en  overig 41. Omgerekend naar aantal doden per miljoen inwoners kom je dan voor zwart op 6,2 voor wit op 2,10 voor Latin op 2,7 en voor overig op 0,9.

Doden door politiegeweld in de VS in 2019 verdeeld over huidskleur. Volkskrant 13-06-2020

Met deze cijfers kan je vele kanten uit. Wat nu vooral het verhaal is, is dat het aantal doden met een zwarte huidskleur relatief drie keer hoger ligt dan het aantal witte slachtoffers. Dat politiegeweld dus vooral racistisch geweld is tegen mensen met een zwarte huidskleur. Kan je die conclusie trekken? De eerste vraag: Wat betekent precies ‘overig’ in dit staatje? Aziaten, lijkt me, want die zijn niet wit, zwart of Latin. Overig, lees Aziaten (?), komen het minst om door politiegeweld. Volgens dezelfde redenering die verklaart dat er meer zwarte mensen omkomen dan witte, zou je dus kunnen lezen dat overig (Aziaten?) profiteren van het ‘racistische’ politiegeweld. Hoeveel zeggen deze cijfers over mogelijk racisme onder de Amerikaanse politie? Eigenlijk helemaal niet zoveel.

Een ander aspect zijn de poppetjes in het staatje met een uitroepteken. Dat zijn de mensen die ongewapend bleken. Laten we zeggen, mensen die onschuldig stierven want ze waren ongewapend. Dan kom je tot weer heel andere conclusies. 6,02% van de mensen met een zwarte huidskleur bleek onschuldig, 8,64% van de witte, 8,59% van de Latin en maar liefst 17,07% van de overige (Aziaten?) bleek onschuldig te zijn doodgeschoten. ( Laat dit duidelijk zijn: Ook in Nederland heb je een kans om door politiekogels om het leven te komen als je een bedreiging bent voor de politieagenten doordat je een wapen draagt of ermee dreigt.) Op grond van het percentage onschuldig omgekomen mensen van een bepaalde huidskleur, komt nu juist de groep overig (Aziaat?) er het slechtst vanaf en de groep met de zwarte huidskleur het best. Voor hetzelfde geld zou je aan de hand van bovenstaande gegevens kunnen beweren dat er 30% meer onschuldige witte doden zijn gevallen dan zwarte…

Dan zou je het natuurlijk op etnisch profileren kunnen  gooien; mensen met een zwarte huidskleur worden vaker aangehouden dan mensen met een andere huidskleur. Maar goed, wat zeggen deze cijfers dan nog? Deze cijfers zeggen kortom niet zo heel veel behalve dat er erg veel wapengeweld is in de Verenigde Staten en dat de zwarte bevolking veel door dat geweld om het leven komt. Of dat racistisch geweld is, dat blijkt niet uit deze cijfers.

Op dit moment is er een beeldenstorm aan de gang tegen racisten uit het verleden: Ik ben tegen een beeldenstorm. Niet de domste en de gewelddadigste mensen onder ons moeten bepalen welke beelden er waar staan.

Fré Cohen en ik.

Fré Cohen en ik. Hoe zit dat precies? Enkele jaren geleden werd mijn  moeder benaderd door een zekere meneer Van Dam die bezig was om van zijn familie een stamboom te maken. Kennelijk was hij met zijn genealogisch onderzoek bij mijn moeder uitgekomen. Hij vroeg haar om de namen van haar kinderen en kleinkinderen en partners met geboortedata en -plaatsen en huwelijksdata naar hem op te sturen en zo kwam ik met geliefde J. en onze drie zonen in deze stamboom terecht. Mijn moeder kreeg een pdf bestand waarin onze hele stamboom stond en die stuurde ze ons toe. Ik heb zitten smullen van die stamboom want hij gaat ver terug, en deze jongen houdt van ver terug. Ik werd destijds zo enthousiast dat ik zelf ook dacht om een stamboom te maken, maar helaas, dat strandde al snel. Een stamboom maken kost heel veel tijd omdat je heel veel moet uitzoeken en dus gaf ik er al snel de brui aan.

Kortgeleden was ik op zoek naar Schoontje Boas-Sarlie (wie was zij?). Deze vrouw stond volgens het joodsmonument.nl ingeschreven op het adres waar ook Fré Cohen ingeschreven stond: Tweede Oosterparkstraat 11 I, terwijl we wisten dat Fré in de Karel du Jardinstraat 11 II woonde. Gek, en dus een onderzoekje waard. Google is nog steeds mijn grote vraagbaak en via één van haar antwoorden kwam ik in dezelfde stamboom, maar dan on-line, terecht als waar ook ik in sta. Schoontje Boas-Sarlie bleek de tante van Fré. Fré Cohen en ik in dezelfde stamboom? Dat maakte mij natuurlijk heel erg nieuwsgierig. Op die betreffende stamboomsite  kan je verwantschap berekenen. Aldus voerde ik mijn naam in en de naam van Fré Cohen en liet de website rekenen. Met resultaat!

Elias Salomon van Cleef is onze stamvader. De man overleed in 1808 in Amstelveen en oefende aldaar het beroep van doodgraver uit. Zijn zoon, slager Abraham Elias van Kleef, overleefde zijn vader maar een paar jaar maar was wel de vader van Salomon Abraham van Kleef die de slagerszaak van zijn vader overnam. Tien kinderen kreeg hij waarvan drie de kleutertijd niet overleefden. Eén van de overlevers was Mozes van Kleef. Nou ja, overlever…Hij oefende het beroep van schijvenschuurder uit en werd nog geen veertig. Schijvenschuurder was niet direct een gezond beroep. Zijn vrouw Lea Gobets heeft hun drie kinderen alleen moeten opvoeden. Alle drie haar kinderen werden in 1943 vermoord. Zij zelf ook. Oudste zoon Salomon van Kleef, die sigarenmaker was, werd, voordat hij vermoord werd, de vader van mijn grootvader Hijman en Hijman heeft nooit de kans gekregen om mijn opa te worden want ook Hijman werd – in 1943 – vermoord en oma hertrouwde later met mijn opa. Zo gaat dat. Hijman kreeg nog net op tijd een dochter, mijn moeder en…mijn moeder is dus mijn moeder en ik haar oudste zoon.

Voor Fré Cohen keren we terug naar onze stamvader Elias Salomon van Cleef. Hij had namelijk, naast zoon Abraham, ook nog een zoon Philip die ook al zijn heil had gezocht in de vleessector. Zijn dochter Sara Philip van Cleef trouwde met broodventer Joel Abraham Cohen Bromet. Hun zoon Abraham Joel Bromet trouwde met Schoontje Lucas Sarlie wiens vroege dood en vermoorde dochter er in dit verhaal niet meer toe doen. Schoontje had namelijk een broer, Hartog Sarlie, die de opa van Fré Cohen was. Uit zijn huwelijk met Vrouwtje Hen (wie heeft die namen verzonnen?) werd de moeder van Fré, Esther Sarlie, geboren en dus ook tante Schoontje Sarlie waarbij Fré, volgens officiële bronnen, inwoonde.

Kortom: Een DNA-onderzoeker zal geen verwantschap tussen mij en Fré Cohen kunnen vaststellen, maar onze verwantschap past wel op een A4-tje. Ben ik even trots op mijn familie!

Prijsuitreiking: de Frits L. literatuurprijs 2020

Nu ervaar ik voor het eerst hoe ingewikkeld jureren is. De afgelopen jaren liep ik achter de feiten aan en was mijn jurering slechts kritiek op wat al gedaan was. Maar dit jaar, door dat afgrijselijke virus dat iedereen in z’n greep houdt, is de prijsuitreiking van de Libris Literatuurprijs uitgesteld en is het me gelukt om de boeken uit te lezen voordat de ‘echte’ jury haar oordeel uitspreekt. En echt, het valt niet mee. De verantwoordelijkheid drukt zwaar op me. Ik ga een oordeel geven over boeken die anderen op een lijstje hebben gezet. Hoe ga ik te werk? Daar begint het al…hoe ga ik te werk? Geen idee, dus. Als beste stuurman op de wal las ik gewoon de boeken en dat was dat; de meest boeiende bovenaan en de minst aansprekende onderaan. Dat was makkelijk! Laat ik voor mezelf beschrijven hoe ik de boeken ga beoordelen:

Ik vind dat de winnende roman met vakmanschap geschreven moet zijn. Bij romans is dat taalbeheersing. De zinnen moeten vlotjes lopen. De taal moet helder zijn. Aan de andere kant…enkele jaren geleden vond ik een roman van Connie Palmen best goed (niet mijn winnaar) en daar was de taal helemaal niet helder; het woordenboek hield ik tijdens het lezen bij de hand. Beoordelingscriteria zijn kortom nooit absoluut. Aan de andere kant vind ik wel dat er originaliteit moet zitten in het taalgebruik. Als clichés me gaan opvallen dan zakt de roman door zijn hoeven. De winnende roman moet mijn blikveld verruimen; de roman moet mijn kijk op de wereld veranderen of verbreden. Wat ik ook belangrijk vind is dat ik de innerlijke roerselen van de personages kan volgen of me ermee kan identificeren. Er moeten spanningsbogen in zitten die het me haast onmogelijk maakt om niet verder te lezen. Het moet een lekker boek zijn om te lezen. Erg objectief is het allemaal niet, geef ik toe en absoluut – voor zover dat al mogelijk zou kunnen zijn – zijn de criteria ook niet. Maar, denk je dat het bij de ‘echte’ jury anders zit? Ik denk dat dus niet… Het lijstje boeken waar het om gaat:

Nachtouders van Saskia de Coster.
De hoogstapelaar van Wessel te Gussinklo.
Zwarte schuur van Oek de Jong.
Uit het leven van een hond van Sander Kollaard.
Liefde, als dat het is van Marijke Schermer.
Vallen is als vliegen van Manon Uphoff.

De laatste plaats is wat mij betreft het makkelijkst. Dat is Nachtouders van Saskia de Coster. Ik begrijp al niet hoe dit boek op de shortlist terecht is gekomen. Niet altijd lekkere zinnen. Dat kan natuurlijk aan het Vlaams liggen, maar dat denk ik dus niet; ik heb genoeg Vlaamse boeken gelezen waar de zinnen vlotjes naar binnen vloeiden. Een autobiografisch boek geschreven door een mannenhaatster. Wat voor beeld moet zoonlief krijgen van zichzelf als man, als hij leest dat zijn pa zich in het bezemhok van het ziekenhuis heeft moeten aftrekken om hem te verwekken… Dat maakt het voor mij – man – dus onverteerbaar om te lezen.

De op één na laatste plaats is ook nog makkelijk: De Hoogstapelaar van Wessel te Gussinklo. Heus, een knap geschreven roman, daar wil ik niets aan af doen. Maar wat is de hoofdpersoon een verschrikkelijk persoon. Arrogant, denigrerend, beter-wetend, een lege huls. En het blijft maar doorgaan in die roman. Na bladzijde vijftig wil je de hoofdpersoon al voor zijn bek slaan en op pagina honderd heb je het helemaal met hem gehad. Maar dat boek gaat vijfhonderd pagina’s door! Geliefde J. smeekte me om de roman terzijde te leggen, ik werd er zwaar chagrijnig van… Heb ik uiteraard niet gedaan; ik heb de beker tot de laatste bittere druppel leeg gedronken.

Dan blijven er vier romans over en eerlijk gezegd heb ik echt moeite om daarin een volgorde aan te brengen. Alle vier hebben ze me veel gebracht. De volgorde zegt niets over de kwaliteit. Het gaat om nuances. In mijn recensies op deze site scoorden ze alle vier heel erg hoog.

Toch zet ik op de vierde plaats Vallen is als vliegen van Manon Uphoff. De taal in de roman is ronduit vernieuwend. Ze benadert incest en seksueel misbruik op een manier die je laat voelen hoe het is: Overkomt het de hoofdpersoon wel of niet? Duidelijk is dat het de hoofdpersoon wel overkomt maar het zou ook niet zo kunnen zijn. Dat maakt de roman waanzinnig sterk. Ook de gevolgen van misbruik worden zichtbaar. De vernieuwende sterke kant van de roman maakt het ook wat taaier om te lezen. Daarom op mijn vierde plek.

Op de derde plaats zet ik Zwarte Schuur van Oek de Jong. Een indringende roman over een immer aanwezig maar weggedrukt verleden. Spannend hoe dat verleden naar boven komt. Uitermate boeiend geschreven; ik heb het in één ruk uitgelezen. De mogelijkheid om je te Identificeren en in te leven in de hoofdpersoon ging als vanzelf en was heel sterk. Misschien één zwakker puntje; de hoofdpersoon zet zich neer als een onweerstaanbare vrouwenverleider. En voor dat verleiden hoeft hij geen enkele moeite te doen; vrouwen komen als vliegen op de stroop (de hoofdpersoon, dus) af. Wellicht dat mijn jaloezie Oek de Jong de eerste prijs ontzegt…

Op mijn tweede plaats komt Uit het leven van een hond van Sander Kollaard. Een fantastische roman die je weer leert wat het leven aan liefde herbergt. Iedereen wordt met liefde en respect benadert, op een enkele uitzondering na. Wat ik in mijn recensie vergeten ben te vertellen, maar hier dus nog even rechtzet, is zijn bezoek aan dementerende ex-collega Maaike met wie hij een seksuele relatie heeft gehad. Met zoveel liefde en respect beschreven dat je er ontroerd van raakt. Helaas moet ik kiezen en daarom is dit pareltje op de tweede plaats gekomen en niet op de eerste.

And the winner is…. Liefde, als dat het is van Marijke Schermer. Een fantastische analyse van de liefde in al haar verschijningsvormen. Een roman die regelmatig pijn doet aan je ziel en daarmee de complexiteit van gevoelens blootlegt. De roman stelt wel vragen maar geeft niet altijd antwoorden, want dat kan niet als het om gevoelens gaat. Waarom gaat de vrouw een sado- masochistische relatie aan? Geen idee. Het beste zal me de consternatie bijblijven van de puberdochter die per ongeluk de appjes leest die moeder en minnaar naar elkaar sturen. De volkomen ontreddering. Echt een terechte winnaar. Als ik toch nog wat kritiek zou mogen uiten: De titel, die had wel wat beter en origineler gemogen.

Mijn definitieve lijst:

1) Liefde, als dat het is van Marijke Schermer.
2) Uit het leven van een hond van Sander Kollaard.
3) Zwarte schuur van Oek de Jong.
4) Vallen is als vliegen van Manon Uphoff.
5) De hoogstapelaar van Wessel te Gussinklo.
6) Nachtouders van Saskia de Coster.

En nu maar afwachten wat de ‘echte’ jury vindt!